De volgende falende staat is...

President Jonathan probeert het tij te keren met enorme investeringen op gebied van veiligheid. Tevergeefs.

Nigeria kent een rijke traditie aan heilige oorlogen.

Ordetroepen en veiligheidsdiensten in Nigeria delven steeds vaker het onderspit in de strijd tegen de terreurgroep Boko Haram, die vrijwel dagelijks succesvolle aanslagen uitvoert en professioneler opeert. Volgens een rapport van een subcommissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden vorige maand vormt Boko Haram een bedreiging voor Westerse doelen in Nigeria evenals doelen in Europa en Amerika.

Met steeds meer bravoure heeft Boko Haram militaire kazernes, kerken en overheidsgebouwen de afgelopen maanden aangevallen. De islamitische terreurgroep liet bommen ontploffen bij het hoofdbureau van politie in de hoofdstad Abuja en bij het centrale kantoor van de Verenigde Naties. In de noordoostelijke deelstaat Yobe nam Boko Haram meer dan 24 uur de hoofdstad Damaturu in en voerde aanvallen uit op banken en posities van het leger. Na iedere aanval verzekert president Goodluck Jonathan zijn 140 miljoen onderdanen dat hij de situatie onder controle heeft en de daders zal grijpen. Waarna Boko Haram opnieuw straffeloos aanvallen uitvoert en daarmee Nigeria ontmaskert als een falende staat.

Twee weken geleden presenteerde president Goodluck Jonathan een begroting van 5,5 miljard dollar voor het leger en de geheime diensten, ongeveer één vijfde van het gehele jaarbudget. Door gigantische sommen geld aan veiligheid te besteden hoopt de president de toenemende dreiging van Boko Haram een halt toe te roepen. Maar de strategie werkt niet.

De verscheidene armen van het veiligheidsapparaat concurreren met elkaar voor fondsen en ze werken slecht samen in hun acties tegen Boko Haram. Binnen de diensten wedijveren Nigerianen uit het overwegend islamitische noorden en het goeddeels christelijke zuiden met elkaar voor invloed. Als het leger in actie komt blijft de reactie van de overheidstroepen meestal beperkt tot represailles tegen vermeende aanhangers van de terreurgroep, waardoor de bevolking zich vertrapt voelt door zowel terroristen als de regering. In deze vicieuze cirkel van geweld en onderontwikkeling ontstaat een vruchtbare ondergrond waarop Boko Haram steeds gemakkelijker opereert.

Religieus extremisme voortkomend uit diepe sociale ellende is een groeiende plaag in Nigeria. Boko Haram komt voort uit een lange traditie van heilige oorlogen in het overwegend islamitische noorden. Begin negentiende eeuw begon de prediker Shehu Usman dan Fodio een jihad. Hij vestigde in 1807 het kalifaat van Sokoto, dat het noorden verenigde in een islamitische staat. Sindsdien is Noord-Nigeria vele malen geplaagd door sektarische opstanden.

In het lange spoor van islamitische rebellieën was het drie jaar geleden de beurt aan de noordoostelijke deelstaathoofdstad Maiduguri. De leider van Boko Haram, Mohammed Yusuf, voerde daar een eigen leger aan, hij stond aan het hoofd van een ziekenhuis, een moskee en een school en hij organiseerde kredietprogramma’s voor jongeren. Hij predikte tegen westerse decadentie en tegen corruptie en de Nigeriaanse politieke elite. Zijn aanhang nam zulke grote vormen aan dat hij, net als Usman dan Fodio 200 jaar eerder, dacht de staatsmacht te kunnen overnemen.

Aanhangers van Mohammed Yusuf openden in 2009 het vuur op politiebureaus en andere overheidsgebouwen. Het leger ging vervolgens met artillerie, tanks en infanterie in de aanval tegen het bolwerk van Boko Haram in Maiduguri. Zonder onderscheid schoten vijf dagen lang veiligheidstroepen verdachten dood. Ook sekteleider Mohammed Yusuf werd, eenmaal gevangengenomen, standrechtelijk geëxecuteerd.

Na deze zware nederlaag viel Boko Haram in drie groepen uiteen. De meest radicale factie ging samenwerken met Al-Qaeda en deze groep blijkt met nu met steeds betere technieken terreur te kunnen bedrijven. Ten minste drie keer volgden leden van Boko Haram opleidingen in kampen van Al-Shabaab, de gelijkgezinde terreurgroep in Somalië. Volgens onbevestigde berichten in Nigeria werken enkele politici uit het noorden, ontevreden over de teruglopende invloed van de regio in Zuid-Nigeria, in het geheim samen met Boko Haram.

    • Koert Lindijer