Columbus heeft het nooit zo bedoeld

De globalisatie-expert Charles C. Mann (van de bestseller 1492) deed voor 1493 onderzoek naar de verspreiding van dieren en gewassen. Zijn boek gaat uit van de door historicus Alfred Crosby gemunte term ‘Columbian Exchange’. Columbus’ ontdekking van Amerika had bedoelde én onbedoelde effecten.

Elke dag kan je er mee worden geconfronteerd: exoten, ongenode immigranten, niet verdreven door de politiek of door economische tegenslag, maar per ongeluk hier terechtgekomen. Ze wekken ergernis op omdat ze een orde verstoren of zelfs levensbedreigend zijn. De een moppert over de tsunami van halsbandparkieten in Nederland, de ander vindt een enge rivierkreeft in zijn achtertuin, de groenteman weet te vertellen van spinnen die tussen de bananen naar Europa zijn gemigreerd. ’s Zomers hebben we de eikenprocessierups of dikke knoedels lieveheersbeestjes. Om over micro-organismen maar te zwijgen, doorgaans meegenomen door een Duitse ontwikkelingswerker uit Tsjaad in bloed of darm. Het zijn alle toevallige reizigers die bij gebrek aan natuurlijke vijanden een heerlijke tijd hebben, zoals ooit de konijnen op Madeira en de ratten op Mauritius die de dodo hebben uitgeroeid.

Historisch gezien hebben deze gevolgen van de globalisering altijd bestaan. Ook dankzij wind en golven bereikten planten en dieren bij toeval gebieden waar ze een ecologisch systeem konden verstoren. Het jaartal 1493 van het laatste boek van Charles Mann is dan ook wat willekeurig. Mann is een Amerikaanse wetenschapsjournalist, werkzaam voor onder meer Science, die met zijn vorige boek 1491 veel lof oogstte (Boeken, 05-05-06). Dat boek had duidelijke grenzen: het leven van de Amerikaanse indianen in de periode vóór Columbus.

Manns nieuwe boek daarentegen is oeverloos. Het staat in het teken van de door de historicus Alfred Crosby gemunte term de ‘Columbian Exchange’. Dat slaat op de bedoelde en onbedoelde effecten van Columbus’ ontdekking van Amerika, alsof het jaar 1492 het startschot is geweest van een nooit meer geëindigde ecologische en demografische globalisering.

Manns boek staat vol meegelifte organismen, overgeplante vrucht-, boom en groentesoorten, vrijwillige en onvrijwillige getransporteerde mensen en de consequenties daarvan: epidemieën, erosie en kaalgevreten akkers. Over al deze uitwisselingen en plagen is al veel gepubliceerd, overzichtswerken en detailstudies. Malaria en gele koorts, tomaat en aardappel, guano en pinda, ze hebben alle hun biograaf gevonden.

U kunt het hele artikel hier lezen en het boek bestellen.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 23 december 2011, pagina 8 - 9.