Zóó 2011: Harry Mens en de 50.000 eurogrens

De mogelijkheden voor vermogensbeheerders om onder de radar van de AFM te blijven, worden beperkt. Beleggers kunnen zich weer meer naïveteit permitteren.

Over een weekje is het voorbij met veel van de besloten beleggingsfeestjes in Nederland. Geen discrete partijtjes meer uit het zicht van de autoriteiten. Veel beleggingsinstellingen die nu nog buiten het zicht van de Autoriteit Financiële Markten vallen, geen vergunning nodig hebben en geen prospectus hoeven uit te geven, moeten aan de slag. Vanaf 1 januari wordt de grens die partijen vrijstelt van het wettelijk toezicht verhoogd van 50.000 naar 100.000 euro.

De wetgever onderschatte de rijkdom van beleggers en overschatte hun capaciteiten. Dat zit zo. Omdat de overheid niet overal toezicht op kan houden, is in een Europese richtlijn ooit afgesproken dat vanaf 50.000 euro beleggingen niet meer onder het toezicht vallen. Mensen die zulke bedragen kunnen investeren, worden geacht professioneel te zijn. Wie boven dit bedrag geld inlegt bij een hedge fonds, een vermogensbeheerder of investeert in een vastgoed- of scheepvaart-cv kan toch aardig op eigen benen staan?

Dat bleek tegen te vallen, al was het maar doordat malafide organisaties doorsnee burgers met een halve ton overwaarde op hun huis wisten te verleiden dit papieren vermogen te gebruiken als beleggingskapitaal. Veel van de gehaaide jongens die in opspraak raakten, waren voor andere deskundigen juist weer van mijlenver herkenbaar als bankiers die vragen oproepen: pompeuze dassen, opdringerige manchetknopen, veel gel in het haar, een iets te uitbundig reclamepraatje bij tv-makelaar Harry Mens of veel „gegarandeerde rendementen”. En bovenal hebben ze een wonderlijke voorliefde voor Engelstalige namen die de vraag oproepen: was dit nu humor of bleek het de enige briljante manier om naïeve beleggers aan te trekken? Golden Sun Resorts, Easy Life, Quality Investments, Palm Invest – ze vielen allemaal niet onder het toezicht van de AFM en bleken het aan hen toevertrouwde kapitaal voor andere zaken te gebruiken.

Bekende grap in de sector: de aanbeveling ‘wij voldoen aan de regels van de AFM’. Die regel betekent namelijk dikwijls dat de instelling niet onder het toezicht valt.

Deze week besloot het kabinet op de valreep wel het overgangsregime voor beleggingsinstellingen te versoepelen. Hoe moet een scheeps-cv waarbij beleggers met een halve ton aan boord zijn gekomen alle contracten 1-2-3 aanpassen? Een te snelle verhoging van de grens dreigde contraproductief werken. „De vrees bestond dat het beleggers zou duperen terwijl de maatregel er juist op is gericht beleggers beter te beschermen”, zegt Marianne Adema van advocatenkantoor Fruytier.

Hein Bos van Vastgoedbelang, die de belangen van beleggers in vastgoed behartigt, benadrukt dat er ook hele goede redenen zijn voor beleggingsinstellingen om buiten het toezicht te blijven. „Vaak is de grens die gehanteerd wordt voor beleggers om in te stappen niet frauduleus bedoeld. Toezicht door de AFM is duur en vergt veel tijd en energie. Je moet prospectussen schrijven, juridisch en financieel advies inwinnen en voortaan een jaarlijkse vergoeding aan de toezichthouder betalen.”

Dit is ook een van de redenen waarom goudgoeroe Willem Middelkoop met zijn Gold & Discovery Fund het toezicht mijdt.

De AFM gaf de afgelopen jaren meer standjes en minder straf (zie inzet). De cijfers zullen veranderen nu de waakhond er naar verwachting „enkele honderden” instellingen in het toezicht bij krijgt.

De aanscherping had nogal wat voeten in de aarde. In de Tweede Kamer bleek de laatste jaren geen meerderheid te bestaan voor aanscherping van het toezicht, want parlementariërs vreesden hogere kosten van het toezicht. Het was in de tijd dat een volksvertegenwoordiger van het CDA de kosten van het toezicht vergeleek met zelfrijzend bakmeel. Zulke kritiek is na de crisis verstomd.

Schrijnend is de manier waarop de inmiddels gesneefde vermogensbeheerder Partrust te werk kon gaan. De instelling wordt door Justitie ervan verdacht voor investeringen in Guyana en Costa Rica bestemd kapitaal misbruikt te hebben. In 2003 rezen er binnen de AFM al vraagtekens en deed zij aangifte tegen de vermogensbeheerder bij het openbaar ministerie. Voormalig AFM-bestuurder Steven Maijoor in mei 2009 tegen deze krant: „Daarna zijn ze in het vrijgestelde regime gedoken, waardoor we er geen vat meer op hadden”.

    • Jeroen Wester