Uittocht van Spaans talent

Een stijgend aantal universitair afgestudeerden lijkt Spanje en zijn torenhoge werkloosheidspercentage te ontvluchten. Ze nemen het vliegtuig naar Duitsland, de rest van Europa of nog verder weg. Dat hoeft niet per definitie slecht te zijn voor de economie. Maar de nieuwe Spaanse regering moet de fundamentele oorzaken van dit verschijnsel wel aanpakken, omdat de nieuwe emigratie eerder is geboren uit noodzaak dan dat er sprake is van een vrijwillige keuze.

Een aanhoudende uittocht van goed geschoolde jongeren kan een land verzwakken. Deze ‘braindrain’ is al tientallen jaren een feit in landen als Italië en Portugal. Spanje had daarentegen, althans in de jaren negentig, eerder een soort ‘brain exchange’ met de andere lidstaten van de Europese Unie. In 2005/2006 bedroeg het emigratiepercentage van goed opgeleide Spanjaarden slechts 2,2 procent, volgens de OESO, tegen 2 procent in 2000. Voor Duitsland en Italië lag dat cijfer op ruim 7 procent, voor Portugal op 12 procent.

Maar de uitstroom kan ook positieve effecten hebben. Om te beginnen zullen deze emigranten in andere landen ervaringen opdoen en waardevolle vaardigheden verwerven. Veel succesvolle Spaanse ondernemers hebben in Spanje een bedrijf gesticht, nadat ze in het buitenland ideeën hadden opgedaan. Bovendien zet het vooruitzicht te emigreren studenten ertoe aan harder hun best te doen, zelfs als ze uiteindelijk toch thuis blijven, aldus de econoom Oded Stark. Spanjaarden in het buitenland kunnen ook de handel faciliteren en netwerken opzetten: exporteurs zeggen dat de export is gehinderd door het ontbreken van een Spaanse diaspora van enige importantie, in vergelijking met die van bijvoorbeeld Italië.

Uiteraard is het vooruitzicht van een aanhoudende uittocht van talent zorgwekkend. Op dit punt heeft Spanje wel een troefkaart: de emigranten komen vaak terug. Maar als de hoge werkloosheid hardnekkig blijkt, zullen zij hun terugkeer uitstellen. Dat is de reden dat de nieuwe Spaanse regering zich moet richten op hervorming van de arbeidsmarkt en groei van de werkgelegenheid. Goed opgeleide Spanjaarden zullen niet terugkeren op basis van tijdelijke, slecht betaalde contracten, als ze elders veel betere voorwaarden kunnen krijgen. Het zwaar belaagde land kan het zich echter niet veroorloven deze mensen voorgoed te verliezen.

Fiona Maharg-Bravo

Vertaling Menno Grootveld