The Godfather en zijn filmfamilie

Geen familie lijkt zoveel op die van de Corleone’s uit de Godfather-trilogie als de Coppola’s. Geen wonder, vader Francis regisseerde die, en hij nam zoveel mogelijk familieleden mee naar zijn werk.

THE TOMORROW SHOW -- Pictured: Francis Ford Coppola and Sofia Coppola -- Photo by: NBCU Photo Bank NBCU Photo Bank

Op 26 oktober 1976 verloor Sofia haar eerste melktand. Een mijlpaal voor een kind, een mijlpaal voor een moeder. Sofia dicteerde haar moeder een brief voor de tandenfee: „Ik ben Sofia. Ik heb mijn tand verloren toen ik aan het zwemmen was in het Caliraya meer, dus kan ik u de tand niet geven. Dus geef ik u een brief zodat u weet dat ik mijn tand verloren heb. De volgende keer zal ik proberen de tand te bewaren en onder mijn kussen leggen. Ik hoop dat u me een cadeautje wilt geven ook al heb ik de tand nu niet onder mijn kussen kunnen leggen. Ik ben een meisje.”

Hoe beroemder mensen zijn, hoe meer we van ze willen weten. Ook dingen die met die roem niets te maken hebben. Juist dingen die met die roem niets te maken hebben. Voor het contrast en voor de overeenkomst met het leven van gewone stervelingen. De onlangs overleden Koreaanse dictator Kim Jong-Il liet het gerucht verspreiden dat hij niet naar de wc ging. Daartegenover staat de oude reclameslogan van een merk wc-papier: koning keizer admiraal Popla kennen ze allemaal.

Zou Sofia Coppola, want om haar tand gaat het, al zo beroemd zijn dat mensen deze anekdote op prijs stellen? Is ze een keizer, een koning, een admiraal? In de door haar geregisseerde film Marie Antoinette zit een magistrale scène waarin deze prinses zich door haar hofdames moet laten aankleden. Zelfs van zoiets gewoons en zoiets privés is een openbaar spektakel gemaakt. Dat Sofia’s eerste tand te boek staat hebben we te danken aan haar vader en haar moeder. Haar vader nam in 1976 op de Filippijnen de film Apocalypse Now op. Haar moeder maakte over het maken van die film een documentaire, Hearts of Darkness, en publiceerde het dagboek dat ze bijhield tijdens de opnames. Eleanor Coppola ging zover dat ze stiekem haar gesprekken met haar echtgenoot opnam en in de documentaire verwerkte.

Francis Ford Coppola zei eens over Apocalypse Now dat de film niet over Vietnam gaat maar Vietnam is. Hetzelfde zou je van de opnames kunnen zeggen. Ook de shoot is een soort mythe geworden; er waren zoveel problemen, van orkanen die de set verwoesten tot acteurs die een hartaanval kregen of bijna aan drugs bezweken, dat het een wonder is gaan heten dat de film gemaakt is. En tussen al die rampen ging het gewone leven door en verloor Sofia haar eerste melktand.

De vier films die Sofia Coppola tot nu toe heeft geregisseerd, The Virgin Suicides (1999), Lost in Translation (2003), Marie Antoinette (2006) en Somewhere (2010) gaan allemaal op de een of andere manier over roem en hoe daar mee om te gaan. Naar verluidt geldt dat weer voor haar volgende film, die de Burglar Bunch tot onderwerp heeft. De Burglar Bunch, ook wel de Bling Ring genoemd, was een groep rijke Californische tieners die een paar jaar geleden herhaaldelijk inbraken in de huizen van filmsterren en modellen in Hollywood, onder wie Paris Hilton, Miranda Kerr en Lindsay Lohan. Ze stalen vooral merkkleding, tassen, juwelen en cocaïne. Misschien stalen ze ook wel de tas die Marc Jacobs naar Coppola vernoemde, of die de regisseur zelf ontwierp voor Louis Vuitton.

Zoals de films van Sofia over roem gaan, en over vaders en dochters, zo gaan die van haar vader over familie, en over broers. Dat geldt voor zijn laatste twee films, Youth Without Youth (2007) en Tetro (2009), die hier de bioscoop niet hebben gehaald, en voor zijn eerste, Dementia 13 (1963). Maar het geldt natuurlijk vooral voor de Godfather trilogie (1972, 1974 en 1990). Coppola werd door de studio wegens zijn Italiaanse afkomst gevraagd de verfilming op zich te nemen van het boek van Mario Puzo: ze hoopten op die manier protesten van andere Italiaans-Amerikanen tegen stereotype weergave te voorkomen.

Het tergende van The Godfatherfilms is dat ze de familie die erin voorkomt in een kwaad daglicht zouden moeten stellen. Dit zijn mensen die moorden. Maffia. Maar film kan nu eenmaal aan alles glamour verlenen. Daarnaast is het bijna mogelijk The Godfather als een gewone familiegeschiedenis te zien, met de akkefietjes, ruzies, vetes, de haat en de nijd, maar dan geïntensiveerd. Geweld als hyperbool.

August Coppola, de oudere broer van Francis, herkende veel van zijn eigen familie in de film. De door Marlon Brando gespeelde Don Corleone leek uiterlijk bijvoorbeeld op een oom. „The irony is that you begin to respond to this Mafia story almost as a celebration.” Wat voor August Coppola geldt, geldt eigenlijk voor iedereen, ondanks al het geweld is The Godfather ook een viering.

Soms lijkt het alsof Michael Corleone en Coppola hetzelfde over familie denken. In het laatste deel van de trilogie zegt Michael (Al Pacino): „The only wealth in this world is children; more than all the money, power on earth, you are my treasure.” Coppola haalde zich die vergelijking op de hals door het verhaal van de Corleones niet alleen met dat van zijn eigen familie te kleuren, maar ook door de personages door zijn eigen familie te laten spelen. De baby die in het eerste deel gedoopt wordt is de eerste rol van dochter Sofia. Coppola’s jongere zus Talia Shire speelt de zus van Michael Corleone. En Diane Keaton baseerde haar personage Kay, de vrouw van Michael, op Eleanor Coppola, net als Kay een protestantse Amerikaanse die in een katholieke familie trouwt. De muziek liet Coppola ook nog eens schrijven door zijn vader Carmine, die er, samen met Nino Rota, een Oscar voor kreeg,

De parallel met de familie Corleone houdt niet op bij The Godfather. Coppola’s familie is steeds meer een filmfamilie geworden. Bijna alle kinderen, niet alleen van Francis, maar ook van zijn broer en zus, zijn bij ‘het bedrijf’ gaan werken. Ze spelen in elkaars films, produceren ze of maken er documentaires over. De zoon van August, zelf hoogleraar in de literatuur, is bijvoorbeeld Nicolas Cage. Cage veranderde zijn naam omdat hij zijn carrière niet al te opzichtig aan zijn oom te danken wilde hebben – maar hij speelde wel in een flink aantal films van Francis, waaronder Rumble Fish (1983) en Peggy Sue Got Married (1986). Jason Schwartzman, een zoon van Talia, is weer te zien in de films van Sofia, die pas met regisseren begon nadat haar rol als dochter van Michael Corleone in The Godfather III een mislukking werd. Haar films worden geproduceerd door haar vader, haar moeder maakt er documentaires over en haar broer Roman is de regie-assistent.

Tragisch is het verhaal van de oudste zoon van de Coppola’s, Gian Carlo. Hij werd door zijn vader op zijn veertiende van school gehaald en was bij een aantal films zijn regieassistent. Francis Coppola noemde hem zijn Telemachus, naar de zoon van Odysseus. Gian Carlo overleed in 1986 na een ongeluk met een speedboot, die bestuurd werd door Griffin O’Neal, een zoon van acteur Ryan O’Neal. Griffin zou een rol spelen in de film die de Coppola’s toen aan het maken waren, Gardens of Stone, over een militaire begraafplaats tijdens de Vietnamoorlog. „Ik heb altijd gevoeld dat aan welke film ik ook werkte, mijn eigen leven er deel van zou zijn”, zei Coppola later. „Zo veel dat gebeurde tijdens het opnemen van Apocalypse Now reflecteerde het verhaal en de personages, en dan een film te maken over het begraven van jonge jongens, en om dan te midden daarvan te moeten horen dat mijn eigen jonge jongen dood was...”

Coppola vond een oplossing voor het leven met deze tragedie die een zekere bruutheid bezit. Gian Carlo’s jongere broer Roman nam zijn plaats in het bedrijf in. Zelf noemt Coppola dat romantisch. „Het is bijna als in een sprookje waarin je een zoon verliest die de prins was en dan komt de volgende hem vervangen.’’ Voor familiegeschiedenissen hoeft Coppola niet alleen de maffia als voorbeeld te nemen. Dit verhaal doet inderdaad meer aan een koninklijke familie denken, zoals die van Odysseus of de Windsors.

Roman Coppola werkt nu aan zijn eigen speelfilm, A Glimpse Inside the Mind of Charles Swan III, waarin onder meer spelen Jason Schwartzman (neef), Patricia Arquette (ex-vrouw van Nicolas Cage) en Bill Murray, die een Oscar won voor zijn rol in Sofia’s Lost in Translation.

Samen is de familie Coppola al goed voor 23 Oscarnominaties en 9 Oscars. Stel je eens voor dat Paul Verhoeven, Herman Pleij, Renée Soutendijk, Nanouk Leopold, Cees Geel, Antonie Kamerling en Michiel Huisman allemaal familie van elkaar waren. Onmogelijk. Of niet?

De Coppola’s zijn niet uniek, niet als familiebedrijf en zelfs niet als filmfamiliebedrijf. In Iran heb je de Makhmalbafs. Niet alleen vader Mohsen Makhmalbafs maakt films, maar ook zijn tweede vrouw Marziyeh, zijn dochters Samira en Hana en zijn zoon Maysam. Allen zijn in diverse functies betrokken bij elkaars films. Net als bij de Coppola’s dus, al wordt die werkwijze bij de Makhmalbafjes als modern gezien en bij de Coppolaatjes als ouderwets.

Zo ziet ook Eleanor Coppola het. Zij zei over haar man: „Hij is radicaal en vernieuwend in zijn werk, maar niet in zijn familieleven. Hij is een familieman met ouderwetse Italiaanse waarden, zoals het onderhouden van je vrouw, je familie en je kinderen. Ik geloof dat dit onderliggende thema er een is waaraan hij niet kan ontsnappen.’’

Amerikaans is wel de manier te noemen waarop Coppola zijn leven en werk is gaan exploiteren. Op zijn wijngaard in Californië kun je zijn Oscars bekijken en objecten uit zijn films. De wijnen hebben namen als Director’s Cut (zwaar rood) en Sofia (mousserend wit). In het restaurant kun je de braciole met rigatoni eten zoals Francis’ moeder ze elke zondag maakte. Film en leven, familie en kunst, openbaar en privé, ingekookt tot een diepe saus. Zelfs Sofia’s tand is niet meer terug te vinden.

Een nest vol acteurs, schrijvers, regisseurs, componisten, en één serveerster

    • Bianca Stigter