Stand van de wijzers

Man inside an oversized clock pushing back the hands of time. Jupiterimages

In ieder nummer van The Economist staat op de eerste redactionele pagina’s een politieke tekening, een mooie, met de pen gemaakte voorstelling waarin de gebeurtenis van de week in beeld wordt gebracht. Deze keer het definitieve vertrek van de Amerikanen uit Irak. De tekening bestaat uit twee delen. Op de bovenste helft zie je een karikaturaal gespierde soldaat, gehelmd, met buitengewoon zware bepakking en gewapend met een machinegeweer. Hij zegt: „Mission Accomplished.” Op de tweede helft verlaten twee benen van een geraamte, nagestaard door twee wanhopige ogen, een godverlaten moeras. Ja, zo is het.

Jammer dat zo’n tekening niet een jaar of elf geleden in het weekblad heeft gestaan. Ik wil er geen misverstand over wekken, ik vind The Economist een van de beste weekbladen ter wereld. Maar ook daar op de redactie kunnen de mensen zich vergissen. Dat hebben ze in 2002 en 2003 gedaan, in de Amerikaanse campagne die aan de aanval op Irak vooraf ging. Veel politici hebben toen onophoudelijk gewaarschuwd. Er kon niet aan worden getwijfeld dat Saddam Hoessein een schurk was, maar er waren betere middelen om hem in bedwang te houden. The Economist behoorde tot de krijgshaftigste publicaties. En in het begin leken de ferme jongens gelijk te krijgen. Op 1 mei 2003 sprak president Bush op het vliegdekschip Abraham Lincoln de historische woorden Mission Accomplished. Daarna is de catastrofe pas goed begonnen. Ik vind het van The Economist wat ver gaan om als medeplichtige deze woorden nu in sarcastische zin te gebruiken.

Maar genoeg daarover. Dit is geen buitenlands overzicht. Ik was van plan een stukje te schrijven over de algemene toestand in de wereld. Ik ben wel het een en ander gewend. Tweede Wereldoorlog, Koude Oorlog, de watersnoodramp, de Nieuwmarktrellen, geen woning geen kroning, nog het een en ander. Heb er altijd met m’n neus bovenop gestaan. Geprobeerd de toestand te begrijpen, partij gekozen, me soms vergist, maar hoe dan ook, ik had de overtuiging of de illusie dat het geheel in laatste aanleg overzichtelijk was gebleven. Nu – ik zeg het voorzichtig – begin ik het gevoel te krijgen dat die tijd voorbij is.

Ik kom terug op het dubbele Oud en Nieuwnummer van The Economist waarin alle actuele ellende van de wereld overzichtelijk wordt beschreven en kundig geanalyseerd. Op pagina 3 eerst een advertentie. Stolichnaya elit, de hoogst gewaardeerde wodka ter wereld. Stoutmoedige smaak, fluweelzachte afdronk. Ja, zo’n wodka kun je in deze dagen goed gebruiken. Een pagina verder. Een horloge van Louis Vuitton met één grote en drie kleine wijzerplaten, een automatische chronograaf waarop je waarschijnlijk alle tijden van de wereld of het universum kunt zien, als je weet hoe dat moet. Op de hoofdwijzerplaat is het tien over tien. Weer een paar pagina’s verder, het volgende horloge, van Bulgari. Twee wijzerplaten, ieder met één wijzer. Je kunt niet meteen zien hoe laat het is. Dan komt er een grote foto van een glimlachend Chinees meisje. Ze is stewardess bij de Cathay Pacific. En aan de andere kant van deze pagina, verdomd, weer een horloge, deze keer van Hublot. Staat ook op tien over tien.

Dan komen de redactionele pagina’s waarin alle ellende van de wereld per continent, land of stad deskundig wordt uitgeplozen waarna de redactie de betrokkenen nog een goede raad geeft. En eindelijk, daar zocht ik naar, op pagina 45 weer een reclame, deze keer voor de schotse whisky Glenfiddich. Twaalf jaar oud. Geniet van de subtiele ondertonen van de peer en het eikenhouten vat waarin deze drank is bewaard. Dan komt er een redactionele waarschuwing aan het adres van Dominique Villepin die de volgende president van Frankrijk wil worden. En daarna weer een reclame voor Glenfiddich, andere smaak, honing en rozijnen, en of de duvel ermee speelt, je slaat om en daar staat de derde, met appel en cinnamon.

De reclames voor de technische wonderen van de modernste auto’s sla ik nu maar over. We komen aan bij bladzijde 84. Weer een horloge, deze keer gemaakt door Hermes, maar dat maakt geen verschil. Het staat op tien over tien. En op de achterkant van dit nummer een horloge van Cartier, ja, tien over tien. Ik weet het, ik heb al eens een keer over deze universele tijd geschreven nadat ik een horlogier naar het waarom daarvan had gevraagd. Hij vertelde me dat de wijzers in die stand als het ware naar de aanstaande klant glimlachen waardoor zijn mogelijke weerstand tegen de aankoop wordt afgebroken.

Aan het einde van dit jaar heb ik het onbewijsbare gevoel dat de hele wereld, lokaal en mondiaal, in versneld tempo uit elkaar vliegt. Nog veel mensen gaat het voor de wind, wat je uit de bonussen en de reclame voor whisky en horloges kunt afleiden, maar wat je in de krant leest en op tv ziet is totaal andere koek. Ongelijkheid, opstand, haat zijn er altijd geweest. Maar zelden zo brutaal simultaan. De horloges blijven glimlachen op tien over tien. Dit is niet meer dan een vrijblijvende verzuchting en het ligt voor de hand. Probeer het voor de aardigheid eens met vijf voor twaalf.

    • S. Montag