Oudste maar ook omstreden artiest Johannes Heesters (108) overleden

Heesters op 104-jarige leeftijd tijdens een optreden in Wangen, Allgaeu op 5 september 2008. Foto AP / /Felix Kästle

Zanger Johannes ‘Jopie’ Heesters is vandaag op 108-jarige overleden. Zijn medische toestand verslechterde acuut nadat hij zondag voor tweede keer in korte tijd werd opgenomen in het ziekenhuis.

Eind november lag de vooral in Duitsland populaire operettezanger met koorts in het ziekenhuis. Hij was onwel geworden na een plotselinge daling van zijn bloeddruk. Heesters werd op 5 december 1903 geboren in Amersfoort en groeide op in Amsterdam.

Duitsland hield van hem, Nederland niet zo

De artiest vertrok in de jaren 30 van de vorige eeuw naar Duitsland. In Nederland gold hij daarom als omstreden. Henk van Gelder schreef voor NRC een necrologie over Heesters.

“De Nederlandse operetteheld die voor Hitler zong, en zelfs een hartelijke handdruk kreeg in de tijd dat zijn vaderland door het leger van de Führer onder de voet was gelopen – dat beeld heeft Johan Heesters nooit meer van zich kunnen afschudden. Althans: het is hem in Nederland zijn leven lang nagedragen. Maar in Duitsland niet, daar is hij altijd de ster gebleven die door een miljoenenpubliek op handen werd gedragen. Of hij al of niet fout was in de oorlog, heeft daar nauwelijks een rol gespeeld. Hier wel.”

“En dan was er ook nog het verhaal dat hem in Nederlandse ogen des te verdachter maakte: hij zou op 21 mei 1941 hebben gezongen voor de leiding van het concentratiekamp Dachau. Hardnekkig bleef Heesters dat ontkennen. Dat hij het kamp had gezocht, staat vast. Maar van zingen was geen sprake geweest, zei hij. Niemand kon het tegendeel bewijzen.”

Terug in Nederland, maar niet iedereen was daar blij mee

In 2008 trad Heesters voor het eerst sinds 44 jaar weer op in Nederland. Het was zijn grote wens en die ging in vervulling in Amersfoort. Drie jaar daarna stond hij per verrassing wederom in theater De Flint, dat afscheid nam van zijn directeur. Onder meer de burgemeester vertrok toen stante pede.

“Ik smeek het Nederlandse volk en de koningin om vergeving. Ik heb alles gedaan voor mijn carrière, niet voor de heer Hitler en niet voor de SS.” - Heesters in 2002 in een tv-interview met Ivo Niehe.

Hoe anders was het in Duitsland geweest. Meer dan zeventig jaar lang kon Johan Heesters, die eerbiedig Johannes of liefkozend Jopie werd genoemd, zich wentelen in de bewondering van miljoenen Duitsers, schrijft Van Gelder. “Hij was de vaak in jacquet gehulde held op lakschoenen met het licht-Nederlandse accent dat hem des te aantrekkelijker maakte.”

Nog deze zomer trad hij op in twee korte filmpjes, waarvan er één op 5 december – op zijn 108ste verjaardag – in première zou gaan. Pas op het laatste moment moest de presentatie echter worden afgelast. Heesters was toen al te verzwakt om feest te vieren.

    • Jules Seegers