Kerstfilm toont misantroop het goede in de mens

De kerstfilm is een genre met eigen regels. Hollywood teert nog steeds op het oerthema van Dickens: het menselijk worden van de vrek Scrooge. Wegwijzer bij de kerstfilms.

Eigenlijk is het te danken aan Charles Dickens. Als de Britse schrijver in A Christmas Carol (1843) niet de misantroop Ebenezer Scrooge had opgevoerd, had Hollywood rond Kerstmis al lang geen verhaalideeën meer gehad.

Want kijk maar eens naar het filmaanbod dit weekeinde. Meer dan tweehonderd films. En het zijn bijna allemaal varianten op Dickens’ verhaal over Scrooge. In vrijwel alle kerstfilms moet de harteloze hoofdpersoon overtuigd worden van de goedheid van de mens.

Echte kerstfilms voldoen nu eenmaal aan strakke regels. Allereerst: het gaat nooit over religie, laat staan over de geboorte van Jezus. Geloof betekent in deze films het geloof in de geborgenheid die familie en vrienden brengen.

Ten tweede is de hoofdpersoon altijd een Scrooge-achtige cynicus (met bijbelse namen als Mary of John, of kerstige variaties als Nick of Carol). Hij houdt niet van Kerstmis, en dat komt doordat hij is teleurgesteld in de liefde. Scrooge is een weduwnaar, wiens partner rond Kerst is omgekomen. Of hij is op akelige wijze gescheiden of gedumpt (Secret Santa, zo, RTL 5, 16.45-18.30 u.). Het gevolg is dat hij met Kerst liever doorwerkt op een kil kantoor, dan met anderen rond de kerstboom gezellig te moeten doen. Liefst verbiedt hij anderen Kerst te vieren.

Een variant hierop is de Scrooge die niet gelooft in de Kerstman en diens rendieren (The Polar Express, zo, SBS 6, 20.00-22.00u.). Als kind vroeg hij aan de Kerstman om de thuiskomst van zijn vader uit de oorlog, en dat kon de Kerstman nu eenmaal niet regelen. Scrooge bedenkt nu speelgoed dat allerminst verantwoord is om aan kinderen te geven. Maar het gaat hem alleen om het geld, niet om blije gezichten.

Of hij is de zoon, dochter of willekeurige opvolger van de Kerstman, die de baan weigert over te nemen (The Santa Clause, za, SBS 6, 18.00-19.55u. en Santa Baby, ma, SBS6, 23.35-01.20u.). Soms is ook hij teleurgesteld in de liefde (Fred Claus, ma, SBS 6, 20.30-22.45u.).

Ten derde is er altijd een deadline op Kerstavond of Kerstochtend. En een tegenspeler die Scrooge voor die tijd moet laten inzien dat diens misantropie in strijd is met alles waar Kerst voor staat – net als Dickens’ geesten uit het verleden, heden en toekomst. Zelfs It’s a Wonderful Life met James Stewart volgt deze regel (za, nagesynchroniseerd, ZDF, 00.35-02.40u.).

En wat begon als een anti-kerstfilm wordt dan een feel good-drama. Of, in het geval van de handvol films die de Amerikaanse kaartenfabrikant Hallmark ieder jaar maakt, een sentimenteel sprookje op de klanken van de hymne The First Noël. Die films, onder meer The twelve men of Christmas ( za, RTL 5, 20.00-23.50u.), zijn voor de liefhebbers van kerstkitsch. En voor degenen die daar niet van houden, zijn ze te herkennen aan de aanwezigheid van zo’n acteur die het knagende gevoel oproept dat je hem eerder hebt gezien, maar waar ook al weer. Dat klopt: grootleveranciers van kerstacteurs zijn tv-series als Beverly Hills 90210.

Het ultieme tegengif tegen die sentimentaliteit wordt dit weekeinde ook uitgezonden: Bad Santa (za, Veronica, 20.00-21.45u.). Eveneens een Scrooge-variant met een zoet einde. Maar dat maakt Billy Bob Thornton als een kinderhatende, vloekende, stelende, seksistische en alcoholistische Kerstman, meer dan goed.

Natuurlijk, er zijn uitzonderingen. Dat zijn de films over straatkatten en straatschoffies (Slumdog Millionaire, za, Ned. 3, 22.00-23.50u, Kruimeltje, Pietje Bell, Minoes, iedere dag, Ned. 3, 9.00-10.20u.) en andere films die slechts zijdelings met het kerstgegeven spelen: Home Alone (wo op tv), Serendipity (zo, Net 5, 21.25-23.10u.) of Love Actually (zo, ZDF, nagesynchroniseerd, 16.50-19.00u.). Maar waarom zou je je niet warmen aan het verhaal van Scrooge?

Zelfs aan diegenen die liever de echte Dickens willen zien, is dit weekend gedacht. RTL 8 heeft morgenavond A Christmas Carol (20.30-22.15). Met Star Trek-kapitein Patrick Stewart als Scrooge.

    • Titia Ketelaar