Doodzonde om doosje bonbons in de ban te doen

„We hebben alles al en hoeven dus geen sokken/boeken/parfums of andere cadeautjes met Kerst, verjaardagen en andere feesten. Onze ouders willen toch iets geven. Kunnen we geld vragen? Of is dat onaardig?”

Het perfecte cadeau geven, is een kunst die weinigen beheersen. Vandaar al die ongebruikte broodbakmachines, vieze parfums en tegenvallende kinderspeelsets in kasten, laden en op zolders. Weggeven dan maar? Of verpatsen op marktplaats.nl? Oh nee, niet in families met een orthodoxe cadeaucultuur! Daar is een geschenk een soort minihuwelijk. De gift zegt: ik hou van jou. En die geste waarderen, betekent: ik ook van jou. Dus móéten die foute sokken aan als schoonma komt, en móét Lucas enthousiast met de plastic garage spelen als tante Jeanet er is. Op hun beurt moeten deze cadeauontvangers ook met emotie beladen spullen geven. Zo’n geschenkencarrousel kan generatieslang doorgaan.

Er zijn ook families zonder cadeaucultuur. Geven en krijgen vindt men best fijn, maar niet essentieel. En dus zijn de Kerst- en verjaardagsgiften vaak onbekommerd afgeschaft, of vervangen door een jaarlijks familiediner of een (afgesproken) geldbedrag voor verjaardagen en Sinterklaas. Economisch gezien is dit systeem superieur. De gever tobt niet langer over originele gestes, en de ontvanger heeft alle bestedingsvrijheid. Lekker efficiënt.

Wat het beste is? Er zitten meer kanten aan de zaak. Op zich heeft geschenkenruil iets primitiefs. Het was de economische motor in gemeenschappen zonder handel en geld. Op Papua Nieuw Guinea schonk men elkaar varkens of parelmoer- en kaurischelpen. Zo’n gift moest steeds met ‘rente’ (lees: meer varkens, schelpen) worden terugbetaald. Het was vrijwel onmogelijk je eraan te onttrekken.

Onze cadeaucultuur is minder beklemmend. Sociaal gezien is het juist een aanrader om anderen te verblijden met een flesje wijn of een zelfgebakken appeltaart. Maar het moet niet ontsporen of puur geïnspireerd zijn door de commercie. De reeks ‘cadeaumomenten’ blijft maar groeien. Niet alleen bij een verjaardag, Sinterklaas en een bruiloft hoort een gift, maar ook bij Valentijnsdag, Kerst, Moeder- en Vaderdag, een jubileum, een rapport of diploma, je naamdag, trouwdag, een geboorte, Pasen of zomaar, om de glimlach van een kind. En dat terwijl we al bulken van de spullen, waardoor je bijna per definitie onzin krijgt.

En toch kun je familie niet botweg voorstellen om cadeaus te vervangen door geld. Misschien zijn ze grootgebracht met het idee dat een geschenk de ultieme vorm van aandacht is.

Dat doorbreken vergt begrip en een goed voorbeeld. Geef om te beginnen geen duurdere dingen dan je zelf gekregen hebt. Geef ook geen onzin. Informeer wat ze graag willen hebben of geef iets lekkers, een uitje of hulp bij een klus. Je kunt ook een alternatief voorstellen onder het mom van gezelligheid of duurzaamheid. „Het lijkt me zo leuk om in plaats van cadeautjes samen iets gezellig te doen.” Of „Sara spaart voor een iPod touch. Misschien willen jullie daaraan bijdragen?” Maar het is doodzonde om kleine gestes als een kerststol of een doosje bonbons in de ban te doen.

    • Erica Verdegaal