'Verleiding grappig te doen is groot'

De Stadsschouwburg in Haarlem staat in het teken van Scrooge, de antiheld uit Dickens’ kerstverhaal. Erik van Muiswinkel maakt zijn acteerdebuut: „Ze mogen me nog wel eens bellen.”

Scrooge Productie: Stichting Stadsschouwburg & Philharmonie Haarlem Cast: Erik van Muiswinkel,Erna Sassen, Patrick Stoof, Melissa Drost, René Retèl, Servaes Nelissen, Sander van Schagen, Mirjam Roël, Kim van West, Suzette Meddens, Pieter van Gent, Hans Kluit, Caroline van Diest, Sam Beisser, Bas Juijn, Rens Schrama , Mary van der Peet, Anja Oudemast, Jelle Hoekstra, Lisan Kuiper/Josine de Graaff/, Mylan Simonis,Branco Burger/Jacob Bakker/ ,Daan Kösters, Jesse Nelissen/Maria Mombers, Kari Dooren/Melanie Heijerman, Tim Geertsen/Francois Blondel, Muzikale begeleiding: Omnibuzz met Arie van der Wulp, Joop van Dijk, André van der Hoff, Andries Eleveld Koor: Zang en Vriendschap onder leiding van Arno Vree Regie, tekstbewerking: Bruun Kuijt Decor: Jolanda Lanslots Kostuums: Heleen Heintjes Pruiken, kap en grime: Nienke Algra Productie: Hermine Sterringa Fotografie: Ben van Duijn, Gert Jan van Rooy Grafisch ontwerp drukwerk: Thonik

„Lariekoek!” moppert Ebenezer Scrooge. En nog een keer: „Lariekoek!” Met een nijdig gebaar duwt de negentiende-eeuwse woekeraar iedereen opzij die hem wil herinneren aan de komende kerstdagen. Hij is de iconische iezegrim in het klassieke kerstverhaal A Christmas Carol van Charles Dickens, die pas tot betere gedachten komt nadat zijn nachtrust is verstoord door drie achtereenvolgende spookverschijningen die hem verleden, heden en toekomst inpeperen: de geest van het kerstfeest in zijn jeugd, de geest van het huidige Kerstmis en die van al zijn volgende kerstfeesten – met een eenzame dood als verdoemde in het verschiet. Waardoor hij ten slotte in de Kerstnacht toch ontdooit en nog net op tijd meedeelt in het menselijk welbehagen.

De nieuwe Scrooge wordt gespeeld door de in Haarlem woonachtige cabaretier Erik van Muiswinkel, met buitenissige bakkebaarden op een hoofd dat diep tussen zijn opgetrokken schouders is beland. Hij vormt het middelpunt van de voorstelling Scrooge die tijdens deze feestdagen te zien is in de Stadsschouwburg in Haarlem, en die ook verder goeddeels door Haarlemmers wordt bemand: vijf tegenspelers, vier muzikanten, een grote groep amateurs in een fleurig tableau van bijrolletjes en het Koninklijk Haarlems Mannenkoor Zang & Vriendschap. Het project werd mede gefinancierd door particuliere giften, wat tegenwoordig crowdsourcing heet.

Stadsschouwburgdirecteur Jaap Lampe was in 1993 zakelijk leider bij theater Bellevue in Amsterdam, toen Bruun Kuijt daar in de kleine zaal, bij wijze van kerstattractie, een eigen bewerking van A Christmas Carol regisseerde, met een markante Scrooge door de inmiddels overleden Coen van Vrijberghe de Coningh. Die schilderachtige herinnering bracht Lampe in zijn huidige baan op het idee voor een Haarlemse reprise. „Welke regisseur zou niet dolgraag zo’n herkansing krijgen?” zegt Kuijt. „Het is voor mij geen herhaling, want destijds was het een kleine voorstelling, terwijl ik nu echt kan uitpakken, in de grote zaal op het grote podium. Op een gegeven moment staan er vijftig mensen op het toneel – dat is nog eens wat anders. Wat ik nastreef, is een groteske speelstijl die toch bij de waarheid blijft. Het publiek moet, hoe grotesk er ook wordt gespeeld, kunnen geloven dat die figuren echt bestaan. Daarin moeten we met z’n allen een evenwicht zien te bereiken.”

Even hebben Kuijt en Van Muiswinkel overwogen een drastisch gemoderniseerde Scrooge te spelen. „Je kunt er alle kanten mee op”, zegt de cabaretier. „Je kunt er een Surinaamse versie van maken, je kunt het gay doen, alles kan. Maar we hebben besloten nu toch maar eerst het klassieke verhaal te laten zien. Zo bekend is dat voor een Nederlands publiek nog niet. Vooral voor 30-minners is het misschien een heel raar spookverhaal. Pas als het hier een traditie zou worden, kunnen we altijd nog denken aan een andere aanpak.”

Al bij voorbaat zinspeelt Jaap Lampe in het programmaboekje op een herneming in december 2013 „en dan weer in een geheel nieuw jasje”.

Erik van Muiswinkel, die dit seizoen ook op tournee is met het goed ontvangen soloprogramma 4-8-’61, beaamt dat het hem als cabaretier enige moeite kostte te wennen aan een vaste tekst die hij niet eerst grondig naar zijn eigen hand kon zetten: „De verleiding om er allerlei cabaretgrappen in te stoppen, is groot. Je zou de hele tekst zelfs kunnen verdubbelen, zo veel mogelijkheden zijn er. Ik heb soms ook wel gevraagd of ik in bepaalde passages iets mocht toevoegen, maar we hebben toch maar besloten dat niet te doen. Nou ja, hooguit één of twee keer.”

Hij noemt zijn optreden als Scrooge „een perfecte kerstvakantie: ik mag ruim twee weken lang op één plek staan waar ik op de fiets naartoe kan – wat verder bijna nooit voorkomt”.

Dat de voorstelling niet meer dan twintig keer wordt gespeeld, bevalt hem eveneens: „Normaal gesproken is dat bij mij het aantal try-outs dat ik speel tot aan de première.” En over zijn acteerdebuut: „Ze mogen me nog wel eens bellen voor zoiets. Ik zie Scrooge als een man die ik over twintig jaar zélf ben. Een beetje een kribbige oude man, dat zal ik dan wel zijn.”

Scrooge, Stadsschouwburg, Haarlem, première vanavond. Aldaar t/m 8/1. Inl. scroogehaarlem.nl