Pas na een dode luistert de Partij

Al wekenlang protesteren de inwoners van Wukan tegen corrupte bestuurders en gedwongen landonteigening.

Ze boeken succes, dat is opmerkelijk in China.

Villagers dismantle a tree barricade on a bridge leading into the village of Wukan, after residents reached an agreement with government officials over illegal land grabs and the death in custody of a local leader in Wukan, Guangdong Province on December 20, 2011. The village of around 13,000 inhabitants accused local officials of stealing communal land without compensating them with anger boiling over with the death in police custody of a village leader tasked with negotiating with authorities over the row. AFP PHOTO/Mark RALSTON AFP

SHANGHAI/WUKAN. - Zakenman Ling, de zacht pratende leider van het rebellerende dorp Wukan in de Zuid-Chinese provincie Guangdong, heeft gelijk gekregen. „Er moet een dode vallen voordat de leiders in Peking naar ons zullen luisteren”, voorspelde de gepensioneerde textielhandelaar enkele weken geleden tijdens een gesprek bij hem thuis.

Inderdaad heeft het overlijden in een politiecel van zijn dorpsgenoot en vriend, de gerespecteerde dorpsslager Xue Jinbo (43), de aandacht van de Chinese autoriteiten gevestigd op de grieven van de 20.000 inwoners van Wukan.

Hun maandenlange demonstraties tegen „corrupte gangsters van de overheid” en tegen „illegale verkoop van ons land” is het grootste en langst durende protest in China sinds de revolte van 1989, de zogeheten Tiananmendemonstraties.

De Wukanners lijken nu af te stevenen op een succes. De op een na hoogste partijfunctionaris van de provincie Guangdong heeft gisteren bij een ontmoeting met dorpsleiders toegezegd dat opgepakte demonstranten worden vrijgelaten, landverkopen worden teruggedraaid en het lichaam van Xue wordt vrijgegeven.

Xue is volgens de dorpelingen niet gestorven aan een hartaanval tijdens het verhoor op een regionaal politiebureau, maar doodgeslagen. „Hij is gemarteld en wij eisen een onafhankelijk onderzoek. De autoriteiten hebben duidelijk iets te verbergen. Waarom houden zij zijn lichaam anders zolang vast”, vertelt kunstenaar en activist Zhang Chenhao telefonisch vanuit Wukan.

Wukan aan de Zuid-Chinese Zee, op vier uur rijden van Hongkong, is al wekenlang omsingeld door eenheden van de Chinese paramilitaire politie, die gewapend zijn met machinegeweren en zich in pantservoertuigen door het dorp bewegen.

Wukanners praten zich al net zo lang met speeches moed in en roepen dat lokale bestuurders gangsters zijn en „het zwartste gezicht van het kwade”. Iedereen in Wukan doet mee, de winkeliers, de vissers, de kapsters, de onderwijzers, restauranthouders en de textielhandelaren. Onder hen is menig partijlid, zoals meneer Ling.

Iedereen zegt boos te zijn over de stiekeme verkoop van gemeenschapsland aan Hongkongse projectontwikkelaars en over de wijze waarop het verjaagde dorpscomité de recente verkiezingen voor dorpshoofd had gemanipuleerd. Het protest, daar maken meneer Ling en de zijnen geen geheim van, wordt ook gevoed door de hoop dat het dorp op enig moment royaal zal worden gecompenseerd door de projectontwikkelaars die van Wukan een badplaats willen maken.

Voor de media is Wukan lastig bereikbaar geworden. Er is een politiekordon om het dorp gelegd om journalisten te weren. Journalisten die met behulp van lokale taxichauffeurs wel het dorp hebben bereikt, riskeren hun camera’s, laptops en blocnotes met namen en telefoonnummers te moeten inleveren.

Dankzij een groep jongeren in het dorp bereiken video’s, foto’s en microblogs wel de buitenwereld, hoewel ook de internetcensuur alle digitale teksten met de naam van het dorp en beeldmateriaal probeert te blokkeren. Een van die jongeren is Zhang Chenhao, een jonge kunstenaar, een idealist, die, als hij in Amsterdam of New York zou wonen, in een Occupy-kampement te vinden zou zijn. „Zulke demonstraties zijn in China onmogelijk”, zei hij tijdens een ontmoeting, eind november. Dat is waar, maar toch, ondanks de overal aanwezige politie, de staatsveiligheidsdienst en de spiedende ogen van verklikkers, groeit het aantal demonstraties in China.

Volgens niet gepubliceerd, maar uitgelekt onderzoek van de Chinese Academie voor Wetenschappen deden zich vorig jaar 180.000 van dit soort ‘massa-incidenten’ voor, een verdubbeling van het aantal in 2005. ‘Massa-incidenten’ is het eufemisme voor demonstraties zoals in Wukan, voor protestacties van stakende arbeiders, voor botsingen tussen boeren en politie over landconfiscaties.

Zware middelen inzetten in Wukan is een optie die zeker is overwogen – China heeft een lange traditie op het gebied van het onderdrukken van rebellie. Tot nu toe zijn die niet zijn gebruikt. De voor de hand liggende reden is dat er dan doden vallen en de opstand van Wukan overslaat naar andere dorpen en kleine steden waar vergelijkbare grieven leven. Tanks afsturen op demonstranten, zoals in 1989 gebeurde op het Tiananmenplein, is niet langer een optie in het China van 2011.

In een verklaring van de Wukanners en de hoogste partijautoriteiten in Guangdong wordt erkend dat de grieven van de dorpelingen „begrijpelijk” zijn en dat de lokale autoriteiten zich „niet verantwoordelijk” hebben gedragen.

Ook is de geplande verkoop van landerijen aan de Hongkongse projectontwikkelaar Country Garden opgeschort. Het komt in China zelden voor dat demonstrerende dorpelingen gelijk krijgen en concessies afdwingen van de hoogste, provinciale partijautoriteiten. Voor Wukan is dat nog geen reden te stoppen. Kunstenaar Zhang Chenhao: „Wij gaan door totdat alle corrupte bazen zijn veroordeeld, wij ons land terug hebben gekregen en de dood van onze vriend Xue is opgehelderd en bestraft.”

Meneer Ling vertelde gisteren dat ook het door de dorpelingen aangestelde comité door de hogere autoriteiten en Communistische Partij wordt erkend. Op de vraag of dat betekent dat hij nu de nieuwe leider is van het dorp, antwoordde Ling: „Het lijkt er wel op, ja, samen met meneer Yang. We gaan wel nieuwe verkiezingen organiseren”.