Hits van 2011: aidsremmers en neutrino's

‘Doorbraak van het jaar’. Zo bestempelt Science het inzicht dat aidsremmers de kans op hiv-besmetting sterk verminderen. Veelbesproken, en daarom terecht winnaar.

Als mensen die geïnfecteerd zijn met hiv antivirale middelen slikken, hebben ze 96 procent minder kans het virus aan hun partner over te dragen dan wanneer zij niets slikken. Dat omstreden resultaat van een grote klinische proef waaraan 1.763 paren meededen is volgens het Amerikaanse wetenschappelijke blad Science ‘de doorbraak van het jaar’.

Het is een terechte nummer één in het traditionele eindejaarslijstje van Science. Aan de ene kant is de uitkomst van het onderzoek bijzonder goed nieuws: het betekent dat de snelle verspreiding van hiv en aids effectief een halt toegeroepen kan worden met medicijnen. Maar aan de andere kant betekent het ook een gevaar voor de geloofwaardigheid van condoom- en voorlichtingscampagnes die tot nu toe werden ingezet in de strijd tegen hiv. Want waarom zou je veilig vrijen als je weet dat de kans op besmetting toch minimaal is? Maar Science ziet de balans doorslaan naar de voordelen, voor het eerst durven wetenschappers hardop te zeggen dat er een einde kan komen aan de aidsepidemie.

Science heeft zijn best gedaan om zoveel mogelijk vakgebieden aan de orde te laten komen in de top-10 van doorbraken. Op nummer twee staat de spectaculaire landing van de Japanse satelliet Hayabusa op de 535 meter lange asteroïde Itokawa. De sonde nam stofmonsters van het oppervlak van de asteroïde en bracht die in juni 2010 terug op aarde. In 2011 kwamen er verschillende publicaties uit met de analyse van het stof, waaruit bleek dat de asteroïde langzaam erodeert.

Science gaat verder met oud menselijk DNA en veegt voor het gemak allerlei onderzoeken daarnaar op een hoop. Afgelopen jaar is de kennis over de genetica van onze voorouders met sprongen vooruit gegaan. Neanderthaler-DNA blijkt nog volop aanwezig in de moderne mens.

In 2011 kwam de wetenschap een stapje verder in het ontrafelen van de kristalstructuur van de eiwitten die betrokken zijn bij de fotosynthesereactie in planten. Waarom dit een plaatsje verdient tussen de ‘doorbraken’ is niet zo duidelijk.

Nederlands onderzoek figureert in de top-10 met de grootschalige genetische analyse van de darmbacteriën van de mens, waaraan genetici uit Wageningen bijdroegen.

De ‘oogst’ van 2011 is volgens Science verder de ontdekking van oerwolken waterstofgas, een veelbelovend vaccin tegen malaria, de ontdekking van vreemde zonnestelsels, nieuwe poreuze materialen en een experiment dat aantoonde dat muizen langer leven en gezonder zijn als zij verouderde cellen kwijtraken.