Hallo, wie schreeuwt daar zo?

Als de oorlog er niet tussen was gekomen zou Marga Minco zonder twijfel een andere schrijver zijn geworden. Zonder de nazi-bezetting en de jodenvervolging, waaraan ze haar hele familie verloor, had ze nooit Het bittere kruid (1957) geschreven. In dit wijd en zijd bekende romandebuut ontkomt een joods meisje tijdens een razzia aan de Duitsers, terwijl haar ouders worden weggevoerd.

Het verdwijnen van mensen heeft Minco’s leven getekend en haar werk bepaald. Maar voordat ze Het bittere kruid publiceerde was ze al schrijfster van ironische, absurdistische verhalen, gepubliceerd in het tijdschrift Mandril. Ook Het bittere kruid heeft absurdistische kanten, wat door de tragiek minder opvalt. Zelf vindt Minco haar roman Een leeg huis geslaagder dan Het bittere kruid en ook ik heb dat lange tijd als haar beste werk beschouwd. Inmiddels houd ik het meest van haar vaak even bizarre als lugubere korte verhalen.

Een verhaal dat me altijd bij zal blijven en dat ik regelmatig herlees omdat het zo actueel is, heet ‘De Mexicaanse hond’ (1959). Het speelt in 1933 of ’34. Een joods meisje komt thuis en hoort in de woonkamer een angstaanjagend gescheld. Bij nader inzien blijkt het uit de radio te komen. ‘Wie schreeuwt daar zo’, vraagt ze aan haar bezorgd kijkende vader. ‘Dat is Hitler’, zegt hij. Het meisje heeft nog maar kort Duits op school en begrijpt er weinig van. ‘Ik verstond alleen het woord “Juden” dat de man steeds vaker uitsprak, en op een steeds verachterlijker toon, alsof hij ergens op trapte.’ Ze vlucht naar boven, maar overal dringt het geschreeuw door. ‘Ik drukte mijn handen steviger tegen mijn oren , alsof ik onbewust voelde wat die stem teweeg zou gaan brengen.’

Tegenwoordig denk ik bij deze jeugdherinnering van Minco aan gehoofddoekte schoolmeisjes die via het internet onverhoeds geconfronteerd worden met boodschappen waarin ‘op steeds verachterlijker toon’ wordt afgegeven op moslims. Marga Minco’s beroemde debuut leert wat er kan komen van agitatie tegen onschuldige draagsters van kopvodden. ‘De Mexicaanse hond’ laat zien wat er aan de razzia’s voorafging: indringender en nog schokkender dan Het bittere kruid omdat het een voorteken beschrijft.

Wie? Marga MincoBeroemd om: Het bittere kruid maar lees eerst: De andere kant. Verhalen ( Bert Bakker, 142 blz. Alleen antiquarisch verkrijgbaar)

    • Elsbeth Etty