'Europese banken te verweven'

Banken in Europa zijn onevenredig groot en veel belangrijker in de economie dan in de VS. De risico’s daarvan worden onderschat, zegt analist Alberto Gallo.

Iedereen, niemand uitgezonderd, is negatief en pessimistisch over de economische perspectieven in Europa. En dat feit is volgens Alberto Gallo nu juist het goede nieuws dat hij kan brengen. Dan kan het in 2012 bijna alleen maar meevallen, redeneert de analist van Royal Bank of Scotland. Of beter gezegd, de kans dat iets meevalt wordt er groter op, want op ‘tegenvallers’ wordt al gerekend.

Maar dat is ook meteen het laatste goede nieuws dat de Italiaanse econoom in petto heeft bij een kort bezoek aan Nederland. Gallo, die vanuit Londen strategische beleggingsadviezen aan klanten van Royal Bank of Scotland geeft, gaat regelmatig bij de grote pensioenfondsen en verzekeraars in Nederland langs.

De bankier meent dat velen de verschillen tussen het Europese en Amerikaanse bankwezen over het hoofd zien. Dat leidt tot verkeerde diagnoses in de eurocrisis en dus tot verkeerde oplossingen. Banken in Europa zijn veel groter dan in de Verenigde Staten. ECB-president Mario Draghi benadrukte dat deze week ook nog een keer. Het balanstotaal van Europese banken komt overeen met ruim tweemaal de omvang van het Europese bruto binnenlands product. In de VS ligt deze factor op slechts 0,7 (zie grafiek). Anders gezegd: het too big to fail-probleem van banken is veel meer aan de orde in Europa dan in de VS. Met Frankrijk als koploper en Nederland met zijn grote financiële sector als goede tweede in de eurozone.

Banken zijn in Europa ook veel harder gegroeid dan elders. Binnen tien jaar zijn ze in omvang verdubbeld. De economische groei was in die jaren aanmerkelijk lager. De functie van banken is sterker verankerd in de Europese samenleving. Terwijl in de VS bedrijven vaker rechtstreeks op de openbare kapitaalmarkt lenen, loopt in Europa vrijwel alle kredietverlening via het bankloket. Om kort te gaan: banken in Europa zijn van veel grotere invloed op het economische reilen en zeilen dan in de Verenigde Staten.

Deze week besloot de ECB een recordbedrag van 489 miljard euro aan banken te lenen. Het gaat hier om liquiditeitssteun, steun op korte termijn. „Liquiditeit is niet het probleem in de Europese financiële sector. Banken hebben ook genoeg onderpand voorhanden waarmee ze geld kunnen lenen. Het probleem is veel fundamenteler: hun solvabiliteit”, zegt Gallo.

Volgens hem moeten de schuldproblemen van Europese lidstaten eerst opgelost worden, willen de perspectieven van banken verbeteren en de zwaktes in het bancaire systeem effectief aangepakt worden. „Kijk”, zegt de Italiaan en toont een plaatje dat lijkt op de plattegrond van de geheime gangen in een piramide: een onontwarbare kluwen van kamertjes met talloze dwarsverbanden. „Het zijn de aandelenbelangen die Europese banken over en weer in elkaar hebben. Portugal en Griekenland mogen redelijk op zich zelf staande economieën zijn, maar de banken van Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland zijn zo nauw met elkaar verweven. Europese banken zitten allemaal in hetzelfde schuitje.”

Met de obligaties van banken is het nog veel erger: meer dan de helft van de leningen die Europese banken hebben aangetrokken, zijn verstrekt door andere Europese banken. „Dat is gevaarlijk.” Een déconfiture in Spanje betekent al snel ook een bankroet in Duitsland of elders in de eurozone. „Het gaat hier niet om een probleem van de zuidelijke landen.”

En wat moeten die banken het komende jaar doen? Veel leningen oversluiten, hun tarieven waartegen ze dat doen gaan omhoog, ze hebben meer eigen vermogen nodig. „Dat moet gebeuren in een krimpende economie. Banken zullen daarom moeten slinken om winstgevend te blijven. Banken en bedrijven uit de zwakkere lidstaten krijgen een enorm concurrentieprobleem. De overheden van Italië en Spanje lenen structureel boven het niveau van 6 procent. Dat betekent dat alle banken en bedrijven uit die landen ook tegen die tarieven moeten lenen. Als dat lang aanhoudt zullen de kansen op faillissementen snel toenemen.”

    • Tom Kreling
    • Jeroen Wester