De valse start van een ijdeltuitje

In Balzacs Comédie Humaine gaat de aandacht meestal uit naar bekende titels als Le père Goriot, Illusions perdues of Eugénie Grandet, maar er zitten nog andere, soms iets ruwere diamanten in verborgen. Zoals de korte roman Un début dans la vie (1845), waarin Balzac een antiheld genadeloos in diens eigen val laat lopen. Adembenemend is het eerste deel dat zich afspeelt in een soort postkoets. De 18-jarige Oscar Husson reist ermee naar de provincie, waar de rentmeester van de machtige graaf de Sérisy zich over hem zal ontfermen.

De scène zou zo verfilmd kunnen worden, Stagecoach in het 19de-eeuwse Frankrijk. Omdat men elkaar toch niet kent, spelen sommige reizigers toneel, ze verzinnen een andere identiteit, een spannender levensloop. De onnozele Oscar heeft het niet door en om indruk te maken op de anderen onthult hij een even pijnlijk als beschamend geheim over de graaf de Sérisy, nota bene – via die rentmeester – zijn eigen weldoener. Natuurlijk blijkt de graaf zelf ook in de koets te zitten, incognito en diep gekrenkt door de loslippigheid van het kleine ijdeltuitje, dat zo zijn eerste valse start in het leven maakt.

Er is ook nog een hele geschiedenis van list en bedrog, hebzucht en afgunst – zoals meestal bij Balzac draait alles om het geld. De onfortuinlijk Oscar krijgt vervolgens de gelegenheid om een tweede valse start te maken, waarna hem slechts één uitweg rest: het leger. Op het slagveld verliest hij een arm en herwint hij zijn eer.

Aan het slot keren we terug naar de postkoets, met bijna hetzelfde reisgezelschap als de eerste keer. Onwaarschijnlijk? Zeker, hoewel het verhaal er mooi mee wordt afgerond. Op de vierkante centimeter laat Balzac wel eens een steekje vallen, op de vierkante kilometer wordt dat gewoonlijk weer goed gemaakt. Hier doordat de verteller opeens afstand neemt van de details, als een camera die zich pijlsnel verwijdert, waardoor het grote geheel in beeld komt en het perspectief zich verruimt. Het gebeurt in de laatste alinea, wanneer Balzac de door schade en schande veroverde middelmatigheid van zijn Oscar onderstreept, om te besluiten met een dodelijk: ‘C’est enfin le bourgeois moderne’.

Wie? Honoré de BalzacBeroemd om: Le père Goriotmaar lees eerst: Un début dans la vie (Folio Classique, € 6,50).