Crisis is verleden tijd

‘Consumenten waren nog nooit zo somber’, kopte deze krant. Het consumentenvertrouwen had een historisch dieptepunt bereikt: -37, een daling van vijf punten. De vooruitzichten voor 2012 waren zelfs met elf punten gedaald. Verder vonden consumenten in december de tijd ‘duidelijk ongunstiger’ voor het doen van grote aankopen dan in november.

Naast dat stukje stond het bericht dat er dit jaar zes miljoen meer wordt uitgegeven aan kerstpakketten. Ook de omzet rond Sinterklaas was weer gestegen. En er zal dit jaar ook wel weer gewoon een record aan vuurwerk de lucht in gaan.

Waarom zeggen Nederlanders dat ze niks gaan kopen maar laten ze intussen het geld uit de zakken vliegen? De mens zegt het één, maar doet het ander. Gesneden koek binnen de psychologie en neurowetenschap, maar voor veel economen nog onbekend terrein.

Is er dan geen verband tussen consumentenvertrouwen en bestedingen? Of met de beurskoersen? Jawel, maar wie goed naar de statistiek kijkt ziet een omgekeerde wereld: als de beurs omhoog gaat, stijgen de bestedingen en stijgt vervolgens het consumentenvertrouwen. En dat is eigenlijk nou net niet de bedoeling. Want het hele idee is dat met de CBS-cijfers het gedrag van consumenten, en daarmee de winsten van ondernemingen, kunnen worden voorspeld. Daar is de enquête ook op gericht, met vragen van de strekking: ‘Denkt u de komende tijd nog wat te gaan kopen?’

Maar consumentenvertrouwen is een afspiegeling van uitgaven uit het verleden, en voorspelt niets over koopgedrag in de toekomst. Sterker nog: consumentenvertrouwen hoef je helemaal niet aan mensen te vragen, maar kun je gewoon uitrekenen op basis van beurskoersen en wat andere economische variabelen, zo ontdekten onderzoekers van de Bank of England.

Beurskoersen en consumentenvertrouwen lopen overigens pas sinds ongeveer 1998 hand in hand. En ook ongeveer sinds die tijd krijgen we iedere avond op het nieuws te zien wat de AEX en Dow Jones weer hebben gedaan. Nooit iets van begrepen, waarom is dat nieuws?

Laag consumentenvertrouwen is de schuld van de media. Journalisten storten zich met ongehoorde energie op ieder financieel nieuwtje dat het licht ziet. En dan vooral als het negatief is. Iedere koersdaling is een headline; een stijging wordt genegeerd.

Er zijn zelfs al kijkers, luisteraars en lezers die de doemberichten helemaal zat zijn en alles overslaan dat over economie gaat. Een goed teken. Ik voorspel voor 2012 een flinke stijging op de beurs.

Victor Lamme

    • Victor Lamme