Christus was een Lieve Lita

Nathanael West (1903-1940) leeft vooral voort als de schrijver van The Day of the Locust, een mooie, schrijnende roman over het Hollywood uit de jaren dertig, die in 1975 door John Schlesinger werd verfilmd. Maar het echte meesterwerk van West is de novelle Miss Lonelyhearts uit 1933.

Hoofdpersoon is een New Yorkse columnist die onder het vertrouwenwekkende pseudoniem ‘Miss Lonelyhearts’ wanhopige lezers advies geeft en langzaam ten onder gaat aan alle ellende die elke dag weer in zijn postvakje belandt. In zijn agressieve en vergeefse pogingen het lijden van zijn lezers te verlichten maakt hij zich steeds onmogelijker, ook al omdat hij een sterke obsessie met de lijdende Christus ontwikkelt.

Hoe deze journalist heet, komt de lezer niet te weten. Het hele boek door wordt hij aangeduid als Miss Lonelyhearts. Dit lijkt een goedkope vondst die mikt op een snelle lach, maar het komische effect maakt al snel plaats voor beklemming.

Door de potsierlijke naam wordt de absurde heroïek van de hoofdpersoon nog eens extra benadrukt, en juist die spanning tussen het komische en het beklemmende maakt deze novelle zo goed. West verguldt de pil niet met ironie. Zijn humor verzoent niet, maar verontrust, en onder de laconieke toon gaat een dreiging van grote waanzin schuil. Daarom komt Miss Lonelyhearts nog steeds hard aan.

West beschrijft een nihilistisch universum dat doet denken aan het werk van W.F. Hermans. De collega’s van Miss Lonelyhearts, cynische journalisten die het idealisme van hun jeugd hebben gesmoord in drankzucht en misogynie, worden door hem genadeloos neergezet.

Net zo genadeloos zijn de fragmenten uit de brieven van lezers die in de tekst zijn opgenomen. (‘Ik zou graag vriendjes hebben net als andere meisjes en uitgaan op zaterdagavond, maar geen jongen wil me hebben want ik ben geboren zonder neus’). Even lijkt er sprake van geluk wanneer Miss Lonelyhearts een paar dagen met zijn verloofde op het platteland doorbrengt, maar ook die idylle houdt geen stand. Er is geen uitkomst, geluk is een illusie, elke poging iets ten goede te veranderen is gedoemd te mislukken.

Prachtig.

Wie? Nathanael WestBeroemd om: Day of the Locust maar lees eerst: Miss Lonelyhearts (New Directions Paperback, 208 blz. € 2,- )

    • Rob van Essen