Als je maar iets te zeggen hebt

Michel Houellebecq werd lang ‘de auteur van Elementaire deeltjes’ genoemd. Misschien gaat dat veranderen nu hij voor De kaart en het gebied de Prix Goncourt heeft gekregen. Waarom voor dit boek? Het lijkt me nonchalant, zelfs slordig geschreven; een richtingloos, ongeloofwaardig verhaal met een warrige chronologie.

‘De eerste, in zijn eentje zelfs vrijwel toereikende regel van een goede stijl is dat je iets te zeggen hebt.’ Dit beginsel van Schopenhauer wordt door Houellebecq aangehaald in De koude revolutie. De kracht van Houellebecq is dat hij buitengewoon veel te zeggen heeft. Dat hij dat allemaal tegelijk wilde doen is de zwakte van de beroemde roman Elementaire deeltjes. De lezer wordt bedolven onder informatie over zo’n beetje ieder aspect van het leven, terwijl drama, wil het zich ontplooien, gebaat is bij selectie. Ik heb dit scherpzinnige boek gefascineerd gelezen, om al na een paar jaar tot mijn verrassing te merken dat er vrijwel niets van was blijven hangen. Ja, het zwartgallige mensbeeld maakte indruk, maar de personages vervaagden razendsnel.

Anders is het met Houellebecqs eerste roman De wereld als markt en strijd (zoals Martin de Haan, met een verwijzing naar Schopenhauer, Extension du domaine de la lutte vertaalde). Met de onbedorven intuïtie van de debutant heeft Houellebecq zich in dit boek weten te beperken: weinig personages, een kort tijdsverloop, een enkelvoudige intrige tegen een welomschreven decor. Het gaat over een eenzame werknemer van een softwarebedrijf die met een collega op werkreis moet in de provincie. Deze collega, Raphaël Tisserand, wil graag een vrouw versieren, maar al zijn pogingen stranden op het simpele feit dat hij lelijk is; waarop de naamloze ik-persoon probeert de wanhopige Tisserand aan te zetten tot moord op een vrijend stel. Met beide collega’s loopt het slecht af.

Het Houellebecqiaanse wereldbeeld (iedereen is verwikkeld in een meedogenloze narcistische competitie, die zich afspeelt op het terrein van werk en seks en overwegend verliezers kent), wordt hier met samengebalde kracht uitgedrukt. Misschien had Houellebecq het bij deze ene verpletterende roman moeten laten. Maar hij moest de markt op – ook hij – om de Goncourt te winnen.

Wie? Michel HouellebecqBeroemd om: Elementaire deeltjesmaar lees eerst: De wereld als markt en strijd (vert. Martin de Haan, Arbeiderspers 175 blz. € 12,50)