Zojuist gesignaleerd: zombiebankiers

Banken prijzen zich soms bewust uit de markt voor hypotheken. De burger vangt voor het eerst een glimp op van de zombiebankier.

Hoe ziet dat er eigenlijk uit, zo’n ‘zombiebank’ waar die economen al een tijdje voor waarschuwen? Zo’n bank die iedereen vreest en waarom de Europese Centrale Bank mede besloot om het recordbedrag van 489 miljard euro tegen afbraaktarieven aan meer dan 500 banken in Europa te lenen.

Het signalement is lastig op te stellen. Zombiebanken zijn banken die op leven na dood zijn, die aan het infuus van de toezichthouder hangen en niets meer kunnen en/of durven uit te lenen omdat dit ten koste gaat van hun financiële gezondheid. Zoiets staat niet op het uithangbord of op het visitekaartje van de vestigingsmanager, maar ook Nederlandse consumenten kunnen inmiddels af en toe een glimp opvangen van de zombiebankier, de bankier die vooral in Japan zo berucht is geworden. Daar zaten de economie en de financiële sector een decennium lang muurvast als gevolg van te veel oninbare schulden in het bancaire systeem en te weinig groei van de economie.

Wie nu in de polder aanbelt bij zijn huisbankier zal vaker een gesprekspartner treffen die moeilijk doet. Die niet in oplossingen maar in problemen denkt – een rol die de bankier volgens sommigen ook hóórt te spelen. En als het tegenzit treft de aspirant-huizenkoper een hypotheekadviseur die eigenlijk helemaal geen hypotheken wil verstrekken: de tarieven zijn zichtbaar hoger dan de concurrent en de voorwaarden steeds strenger.

Buitenlandse banken hebben in rotten van vier Nederland verlaten. Eerst de Britten, nu ook de Fransen. Het is de eerste reflex van banken in crisistijd: terugtrekken binnen de landsgrenzen. Het gebeurt in heel Europa. De Duitsers en Oostenrijkers verlaten Oost-Europa. ING en ABN Amro richten zich meer op Nederland.

Dat sommige banken zich zelfs bewust uit de markt prijzen bij de verstrekking van hypotheken gebeurt met gemengde gevoelens. Ze doen het contrecoeur. Een hypotheek is normaal gesproken hét vertrekpunt voor banken om een langdurige relatie met de klant op te bouwen. Daarna verkopen andere producten zich vanzelf. Maar de balie is noodgedwongen soms even niet bezet. Het is een direct gevolg van het infarct op de kapitaalmarkt. Banken lenen elkaar onderling al een tijdje geen geld meer doordat zij elkaars gezondheid niet vertrouwen. Maar ook lenen op de wat langere termijn gaat uiterst moeizaam. Hoe zwakker de bank, hoe moeizamer dat is. Wie moet aansterken kan dan het beste even het loket dichtgooien.

Willem Steenbeek, commercieel directeur van Hypotheek Visie, ziet de renteverschillen tussen aanbieders van hypotheken de laatste tijd toenemen. „Daarnaast zijn er partijen die zich ineens terugtrekken. BNP Paribas was vorig jaar goed voor 2,7 miljard aan hypotheken. Die is nu van de een op de andere dag verdwenen.”

ING heeft de laatste weken zijn marktaandeel in nieuwe hypotheken sterk zien slinken. SNS Reaal, de enige bank in Nederland die op korte termijn van de toezichthouder een tekort op haar balans moet dichten, verkoopt naar verluidt nauwelijks meer hypotheken.

Het marktaandeel van de Rabobank, veruit de rijkste bank van Nederland, ‘valt’ daarentegen bijna omhoog. Zo snel dat ze daar ook bij de Rabobank niet blij van worden. Een marktaandeel van 30 procent vinden ze op het hoofdkantoor in Utrecht prima. Dat moet niet méér worden: dan wordt je positie te kwetsbaar.

Alle betrokken banken benadrukken dat zij geen problemen met de financiering hebben. Dat hun marktaandeel daalt komt door andere omstandigheden, zeggen ze. SNS Bank „focust op de bestaande klanten” omdat de bank „de hele markt ziet stilvallen.” Ook ABN Amro wil zich meer op bestaande klanten richten.

Dat is begrijpelijk. De markt voor nieuwe hypotheken is binnen een paar jaar gehalveerd. De langzaam maar gestaag dalende huizenprijzen betekenen een groeiend risico voor de banken. Hoeveel van de in het verleden ruimhartig verstrekte hypotheken zijn inmiddels niet meer gedekt door de waarde van de onderliggende huizen? De Nederlandse huizenmarkt is gecrasht als je kijkt naar het aantal transacties.

Politici mogen nog zo hard roepen dat banken moeten aansterken en tegelijkertijd de economie van krediet moeten voorzien, de werkelijkheid toont dat dit moeilijk te combineren is. Wie niet groeit – en hoe doe je dat in een krimpende economie? – moet onderdelen afstoten en minder doen. Iedereen saneert tegelijk: de overheid, de banken en de huishoudens. Zie hier het recept voor een credit crunch, waar ECB-voorzitter Mario Draghi deze week voor waarschuwde.