Turks- Franse ruzie over genocide

Ankara en Parijs maken ruzie over de Armeense kwestie. De Assemblée Nationale stemt over een plan om ontkenning van de Armeense genocide strafbaar te stellen.

Voor het Franse parlement betoogden vanochtend enkele honderden Turken. De Turkse gemeenschap is boos over een wet die vandaag in de Assemblée Nationale wordt besproken, en daar naar verwachting in de loop van de middag zou worden aangenomen. Frankrijk wil ontkenning van alle door de wet erkende genocides, dus ook de Armeense genocide van 1915-1916, strafbaar stellen. Turkije en de Turken in Frankrijk hebben het gevoel dat de wet louter tegen hen is gericht en voelen zich aangetast in hun recht op vrije meningsuiting. Ankara, razend, dreigt met vergaande sancties.

Frankrijk erkende in 2001 al de Armeense genocide, waarbij tijdens de Eerste Wereldoorlog één tot anderhalf miljoen Armeniërs werden omgebracht door het Ottomaanse Rijk. Ook in 2001 leidde dat tot een felle aanvaring met de Turkse regering. Ontkenning van de genocide is niet strafbaar, en het was in 2007 een verkiezingsbelofte van president Sarkozy om dat te veranderen.

De Armeense gemeenschap is met ruim een half miljoen stemgerechtigden, vaak nakomelingen van Armeniërs die vluchtten voor de genocide, niet te verwaarlozen door politici. En bovendien heeft ze met chansonnier Charles Aznavour een bekende en bij veel Fransen geliefde woordvoerder, die niet aarzelt om de ‘Armeense zaak’ aan te kaarten bij politici. Aznavour was in oktober nog samen met Sarkozy in Jerevan.

Na zijn overwinning bij de presidentsverkiezingen van 2007 probeerde Sarkozy de relatie met Ankara te herstellen, met de belofte dat een wetsvoorstel een stille dood zou sterven in de Senaat. Dat leek te gebeuren: in mei werd een voorstel weggestemd door de Senaat, waar rechts toen nog de meerderheid had. Maar dat was buiten het parlementslid Valérie Boyer gerekend. De partijgenote van Sarkozy diende een nieuw voorstel in dat verder gaat dan alleen de Armeense genocide: zij wil een celstraf tot één jaar en een boete van 45.000 euro voor ontkenning van een door de wet erkende genocide. Nu is in Frankrijk alleen het ontkennen van de Holocaust strafbaar. Met het nieuwe voorstel wordt ook ontkenning van de volkerenmoord op de Tutsi’s in Rwanda strafbaar.

Voor medestanders van Boyer, zoals partijgenoot en parlementslid Patrick Devedjian, ook van Armeense afkomst, is het normaal dat er een straf komt op overtreden van de wet. Zij verzekeren ook dat de wet helemaal niet tegen Turkije is bedoeld.

De socialisten en de groenen, die nu een meerderheid hebben in de Senaat, steunen het voorstel, maar de rechtse meerderheid is verdeeld. De voorzitter van de Assemblée, Bernard Accoyer, noemde de wet overbodig. Hij waarschuwde eerder dat het niet aan politici is om de geschiedenis in wetten vast te leggen. Accoyer was wel zo loyaal om de wet te verdedigen tegen een delegatie van het Turkse parlement, als een „wet om racisme en negationisme te beteugelen”. Alain Juppé, minister van Buitenlandse Zaken, noemde de wet binnenskamers volgens Franse kranten zelfs „intellectueel, politiek en commercieel een grote stommiteit”.

Turkije dreigt met sancties als de wet wordt aangenomen. Turkije is met 12 miljard euro een belangrijke handelspartner van Frankrijk. De afgelopen dagen was er druk diplomatiek overleg tussen Parijs en Ankara, en de Turkse ambassadeur schreef volop opinie-artikelen, in een poging de Fransen onder druk te zetten. De Turkse premier Erdogan raadde het Franse parlement aan eens goed naar de eigen geschiedenis te kijken, bijvoorbeeld in Rwanda en Algerije, als het toch zo’n grote interesse heeft in genocides. De relaties tussen Ankara en Parijs zijn al niet echt hartelijk, omdat Frankrijk zich verzet tegen toetreding van Turkije tot de Europese Unie.

Als de wet wordt goedgekeurd, zo heeft Turkije aangekondigd, wordt de ambassadeur teruggeroepen. Ook komen er economische sancties, zoals een boycot van Franse producten. Franse bedrijven zullen worden uitgesloten van publieke offertes.

    • Dirk Vandenberghe