Hooligancultuur trekt nieuwe jongeren

Voetbal komt telkens in opspraak na incidenten en geweld op en rondom het veld. De politiek en de bond zijn een nieuw offensief begonnen.

De karatetrap van een Ajax-supporter tegen AZ-keeper Esteban is wereldnieuws. Het filmpje was vanochtend al 750.000 keer bekeken op YouTube en zelfs The New York Times bericht over het incident in de Arena.

Opnieuw staat het profvoetbal in Nederland er door het gedrag van supporters slecht op, terwijl de politiek en voetbalbond KNVB ferm allerlei offensieven hebben aangekondigd om de normen en waarden in de stadions en op de amateurvelden te herstellen.

De schok en de verontwaardiging zijn telkens groot. Het lijkt elke keer erger te worden, is ook de teneur vandaag na het incident en de rellen bij Ajax-AZ. Toen de politie in september met getrokken pistool zo’n honderd hooligans van Feyenoord na een bestorming uit het hoofdgebouw van de club moest weren, gingen dezelfde geluiden op. Het amateurvoetbal kwam deze maand in het nieuws toen een speler een 77-jarige supporter het ziekenhuis in schopte.

Na de wedstrijd tussen FC Utrecht en FC Twente, drie weken geleden, stelden de politievakbonden dat het geweld van voetbalhooligans nu echt afgelopen moest zijn. Tijdens de wedstrijd gooiden fans van Twente zwaar vuurwerk naar de supporters van Utrecht, die op hun beurt weer het vak met de aanhang van de tegenpartij probeerden te bestormen. Na de wedstrijd braken hevige rellen uit. Honderden supporters van FC Utrecht bekogelden agenten en politiepaarden met stenen en vuurwerk. Twee agenten voelden zich zo bedreigd dat ze waarschuwingsschoten losten.

Nieuw is het voetbalgeweld niet. Al in 1974 woedden er branden in het stadion van Feyenoord, aangestoken door ‘hooligans’ van Tottenham Hotspur tijdens de finale om de UEFA Cup.

Bij Ajax werd bijna een kwart eeuw geleden, op 27 september 1989, ook een keeper aangevallen door een jeugdige supporter. Toen was de fan niet 19 jaar oud, zoals gisteravond in de Arena, maar slechts 17. Hij wierp bij een Europa Cup-duel in het toenmalige onderkomen van Ajax, stadion De Meer, een ijzeren staaf tegen de rug van de doelman van Austria Wien, Franz Wohlfahrt. Het ‘staafincident’ kostte Ajax reglementair de wedstrijd en de club werd twee jaar uitgesloten van Europees voetbal.

De lijst met incidenten is bijna net zo lang als het aantal rapporten dat over het fenomeen voetbalvandalisme is geschreven. De lijst met maatregelen om hooligans te beteugelen heeft eenzelfde omvang.

Wel verandert het verschijnsel telkens van gezicht. Het op grote schaal slopen van hele treinstellen en stadionmeubilair, zoals gebeurde in de jaren tachtig en negentig, maakte plaats voor incidenten buiten de veel beter beveiligde stadions. In weilanden, zoals bij de afgesproken confrontatie tussen supporters van Ajax en Feyenoord in maart 1997, een incident dat bekend werd als ‘de slag bij Beverwijk’. Ajax-supporter Carlo Picornie kwam bij de rellen om het leven. Op dancefeest Sunset Grooves in Hoek van Holland kwam in 2009 een jongen door een politiekogel om het leven nadat rellende Feyenoordfans agenten in het nauw hadden gedreven.

De opsporing na rellen is de afgelopen jaren sterk geïntensiveerd. Daar waar een decennium en langer geleden werd volstaan met het opnemen van de schade, worden nu zware rechercheteams opgetuigd om hooligans na rellen aan te pakken. De straffen zijn flink verzwaard en Justitie deinst er tegenwoordig niet voor terug om zelfs billboards met foto’s van relschoppers in de stad op te hangen.

Het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV) signaleert in zijn meest recente jaarverslag (over vorig voetbalseizoen, 2010-2011) de opkomst van een nieuwe groep relschoppers. De hooligansubcultuur heeft grote aantrekkingskracht op grote groepen nieuwe jongeren, stelt het CIV, op wie de oude harde kern geen vat heeft. En het overmatige drank- en harddrugsgebruik bij die nieuwe groep relschoppers „zorgt voor verharding en hevig gebruik van geweld”. Ook de supporter van gisteravond was onder invloed van drank. En de supporters die in september het Maasgebouw van het Feyenoord bestormden waren over het algemeen vrij jong.

Ronald Moes, hoofd van het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV), zegt in een reactie dat hij de incidenten van dit seizoen niet direct als een trend ziet. „Volgens mij zijn het losstaande gebeurtenissen, die niets met elkaar te maken hebben.”

De bestrijding van voetbalgeweld en verruwing op en langs het veld heeft zich verbreed naar het amateurvoetbal. Een speciale SIRE-campagne vestigt de aandacht op al te betrokken ouders bij sportwedstrijden van hun kinderen. Elke week worden in het jeugdvoetbal wedstrijden gestaakt omdat ouders of andere betrokkenen zich met het spel bemoeien.

De KNVB besloot dit jaar om veel strenger te gaan straffen in het amateurvoetbal, waar vorig jaar bijna drieduizend wedstrijden – in werkelijkheid vermoedelijk nog veel meer – werden gestaakt en 241 scheidsrechters werden gemolesteerd. Op geweld jegens spelers, functionarissen en publiek stond tot voor kort maximaal acht wedstrijden schorsing, inmiddels is het maximum verzwaard tot tien jaar.

    • Rob Schoof
    • Dolf de Groot