Enkeltje New York twee euro duurder

Er dreigt een handelsoorlog tussen Europa en Amerika over schonere luchtvaart. De EU gaat alle binnenkomende vliegtuigen vanaf 1 januari dwingen om mee te doen aan emissiehandel.

De maatregelen die Brussel wil nemen om de luchtvaart schoner te maken zijn volgens het Europese Hof van Justitie in Luxemburg niet in strijd met het internationaal recht. Tot die conclusie kwam het Hof gisteren na een klacht van de Amerikaanse luchtvaartorganisatie Airlines for America. De Verenigde Staten zijn – net als China, India en een groot aantal andere landen – zeer teleurgesteld over dit in hun ogen eigengereide optreden van de Europese Unie. Brussel is echter niet van plan de maatregelen die op 1 januari moeten ingaan, uit te stellen.

1Wat is Europa van plan?

De Europese Unie kondigde in 2008 maatregelen aan om de uitstoot van broeikasgassen in de luchtvaart aan banden te leggen. Dat moet gebeuren via het emissiehandelsysteem, dat in 2005 geleidelijk is ingevoerd voor energieproducenten en de industrie. Sinds vorig jaar geldt het voor vluchten binnen Europa en vanaf 1 januari ook voor alle intercontinentale vluchten.

2Waarom wil de EU actie ondernemen?

De wereldwijde bijdrage van de luchtvaart aan de uitstoot van broeikasgassen is relatief gering – 3 tot 5 procent, terwijl ontbossing bijvoorbeeld verantwoordelijk is voor zo’n 15 procent. Maar de luchtvaartemissies zijn sinds 1990 wel verdubbeld door de snelle groei van de sector. Verwacht wordt dat er in 2014 jaarlijks zo’n 800 miljoen meer mensen in een vliegtuig stappen dan in 2009. De luchtvaart is een zeer milieu-onvriendelijke vorm van vervoer. Op een lange afstandsvlucht produceert een vliegtuig zo’n 191 gram CO2 per persoon per kilometer, een trein slechts 47 gram. Terwijl de spoorwegen, via een hogere prijs voor elektriciteit (mede door klimaatwetgeving) betalen voor hun vervuiling, doen luchtvaartmaatschappijen dat niet.

3Hoe werkt het systeem?

Op basis van historische emissies (2004-2006) is de gemiddelde jaarlijkse uitstoot van de luchtvaart van en naar Europese vliegvelden berekend. In 2012 stelt de EU 97 procent van die hoeveelheid beschikbaar in de vorm van zogeheten emissierechten. (om precies te zijn 212.892.052 ton CO2). Het jaar daarna 95 procent. Die rechten worden grotendeels gratis verdeeld op basis van de historische emissies van luchtvaartmaatschappijen. Vijftien procent van de emissierechten wordt geveild. Daarnaast is drie procent beschikbaar voor nieuwe maatschappijen. Het systeem moet luchtvaartmaatschappijen stimuleren om zuiniger vliegtuigen in te zetten of op andere manieren schoner te vliegen. Als ze daarin slagen, kunnen ze emissierechten overhouden en doorverkopen. Door de verwachte groei van de luchtvaart neemt het deel van de emissierechten dat geveild wordt de komende jaren toe.

4Waarom komt er een aparte regeling voor de luchtvaart?

Het internationale karakter van de luchtvaart maakt het lastig om maatregelen te nemen. Emissies worden verdeeld per land. Maar op wiens conto zouden de emissies moeten komen van een vliegtuig dat van New York naar Moskou vliegt, met een tussenlanding in Londen? Over dat soort vragen is meer dan tien jaar vruchteloos onderhandeld in de internationale luchtvaartorganisatie ICAO. Toen een doorbraak uitbleef, besloot de EU tot actie.

5Wat is het bezwaar van de VS?

Luchtvaartmaatschappijen vrezen dat de emissiehandel veel geld gaat kosten. Amerikaanse schattingen gaan uit van 20 miljard euro in 2020 (onafhankelijke analisten gaan uit van een veel lager bedrag, iets meer dan 1 miljard). De maatschappijen zeggen dat ze dat geld liever gebruiken om hun vliegtuigen schoner te maken. Nu een verbod via het Hof in Luxemburg is mislukt, onderzoeken de Amerikanen ander mogelijkheden. Minister Clinton heeft „gepaste maatregelen” aangekondigd. In de Senaat wordt gesproken over een wet die al in het Huis van Afgevaardigden is aangenomen, die luchtvaartmaatschappijen verbiedt om aan het Europese systeem mee te werken.

6Wat zijn de gevolgen voor de prijzen van vliegtickets?

Dat hangt ervan af. Waarschijnlijk zullen luchtvaartmaatschappijen de kosten doorberekenen aan de klanten. Maar het is de vraag of ze dat alleen doen met de emissierechten die ze moeten bijkopen (in dat geval gaat het om niet meer dan twee euro voor een trans-Atlantische vlucht) of met alle emissierechten (dan zou de prijs voor een enkele reis naar New York met 12 euro kunnen stijgen).

7Levert het ook iets op voor het milieu?

De EU verwacht dat met de emissiehandel in 2020 183 miljoen ton CO2 wordt bespaard, een reductie van 46 procent. Maar dat valt te bezien. De vrachtvlieger UPS vliegt nu regelmatige tussen Hongkong en Keulen, maar onderzoekt of toestellen voortaan een tussenlanding zullen maken in Mumbai. De vervuiling neemt daardoor toe, door de extra start en landing en het grotere aantal kilometers. Maar UPS betaalt minder emissierechten, want Mumbai-Keulen is korter dan Hongkong-Keulen.

Paul Luttikhuis

    • Paul Luttikhuis