Als de liefde voorbij is

Wie liefdesverdriet heeft, kan terecht in het Kroatische Museum of Broken Relationships. Persoonlijke objecten herinneren er aan voorbije affaires.

Wat zou jij achterlaten in het Museum of Broken Relationships? Dat is de eerste vraag die opdoemt als je door het museum loopt of, zoals nu, als je van het bestaan van het museum hoort. Zou het een herinnering zijn aan het gelukkige begin, als je van opwinding alleen nog tomatensoep en vanillevla eet, als je steeds je Facebook checkt om te zien of hij iets heeft achtergelaten? Of is het een herinnering aan dat bittere einde, als je van ellende weer alleen tomatensoep en vanillevla eet, en als je steeds zijn Facebook checkt?

Het idee is even simpel als geniaal; het Museum of Broken Relationships toont voorwerpen uit verbroken liefdesrelaties, ingebracht door de ex-geliefde zelf. Die schrijft er ook een tekstje bij dat naast het object komt te hangen.

De kunst zit ’m niet zozeer in de objecten als wel in de teksten. Intrigerende miniromans zijn het, met spannende cliffhangers en goed geplaatste oneliners. Ze tonen alle fasen van liefdesverdriet: van ongeloof via verdriet en razernij tot, ten slotte, ironie. Logisch, meent oprichter Drazen Grubisic. „Mensen die hier een voorwerp brengen, sluiten een periode af.” Een museumbezoek als een therapeutische sessie.

In de Kroatische hoofdstad Zagreb, waar het museum ruim een jaar geleden is geopend, liggen de voorbeelden voor het oprapen. Het verdriet van de antieke sleutel. „Je gaf me iedere dag cadeautjes [...] Bracht mijn hoofd op hol, wilde alleen niet met me vrijen. Ik begreep pas hoeveel je van me hield toen je gestorven was. Aan aids.”

De razernij van de blauwe bijl. „Ze kwam twee weken later terug voor haar meubels. Ik had die netjes bij elkaar gelegd... in kleine hoopjes hout gehakt. Ze nam haar rotzooi mee en verliet mijn appartement voorgoed.”

De ironie in het flesje intiem-shampoo. „Mijn moeder gebruikt het nu om glazen te poetsen. Werkt geweldig, zegt ze.”

Het sarcasme in de string van snoep. „Hij bleek even goedkoop als zijn cadeaus te zijn.”

De spot in het doosje ‘liefdeswierook’. „Werkt niet.”

Vriendelijke scheiding

Waar liefde sterft, wordt creativiteit geboren, meent Drazen Grubisic. En hij kan het weten. Toen de Kroatische beeldend kunstenaar in 2004 zijn relatie met de eveneens Kroatische filmproducer Olinka Vistica beëindigde („een vriendelijke scheiding”), verdeelden ze hun bezittingen. Maar met het konijntje bleven ze zitten. Vier jaar lang had de een het knuffelbeest mee op reis genomen als de ander thuis bleef. Op de plaats van bestemming werd het konijntje dan gefotografeerd. Eigenlijk moet jij hier zijn, luidde de impliciete boodschap.

„Toen we uit elkaar gingen, zei Olinka: ‘het konijntje moet naar een museum’. We zochten op internet naar zo’n instelling, maar die bleek niet te bestaan. Wel vonden we veel zelfhulpboeken en onbedoelde adviezen: Verbrand die rommel! Blaas ’t op! Maar wat die mensen niet beseffen, is dat ze daarmee ook de goede herinneringen vernietigen.”

In 2006, toen Zagreb een kunstfestival huisvestte, zagen ze hun kans schoon. Ze belden veertig vrienden en stuurden even zo vele mails. Uiteindelijk presenteerde het duo op het festival een container met tientallen voorwerpen, het konijntje incluis. Internationale media pikten het op en vanaf dat moment ging het hard.

Vijfentwintig steden in vijftien landen heeft de reizende expositie inmiddels aangedaan. En wat blijkt? Liefdesverdriet is universeel. Van Amerika tot de Filippijnen, van Kroatië tot Zuid-Afrika – „Iedereen voelt direct wat we bedoelen”, aldus Grubisic.

Hooguit zijn er culturele verschillen. Op de Filippijnen bijvoorbeeld, waar negen miljoen inwoners in het buitenland werken, doneerden de mensen veelal voorwerpen die te maken hadden met vertrek van een van de twee geliefden. In Singapore, een technische samenleving, leverden mensen vooral digitale camera’s en mp3-spelers in. En in West-Europa, met zijn gouden bergen, bleek echte liefde soms niet meer dan een verzinsel, opgedist om een verblijfsvergunning te bemachtigen. Een vrouw uit Berlijn die trouwde met een Peruviaan, kwam er „na een paar maanden achter dat hij nooit van me heeft gehouden”. Ze leverde een groot rood hert in, dat „we voor onze eerste en enige Kerst kochten. Nu zal het over de wereld reizen op zoek naar echte liefde.”

Meest innovatieve museum

Sinds oktober vorig jaar heeft een deel van de collectie, die intussen uit ruim duizend voorwerpen bestaat, onderdak gevonden in het museumkwartier van Zagreb. Hier zijn enkele tientallen objecten tentoongesteld – de rest staat opgeslagen in de huizen en studio’s van Olinka en Drazen. Het museum is een groot succes; in veertien maanden tijd trok het ruim 30.000 bezoekers en won het de Kenneth Hudson Award, voor het meest innovatieve museum in Europa. En dat voor een museum dat geen subsidie krijgt, maar zijn inkomsten uit de kaartjes à 3 euro per stuk haalt.

Uit Nederland, waar de expositie nog niet te zien was, zijn weinig voorwerpen. Of het moet een ingelijste e-mail zijn, van een Amsterdamse vrouw die aan de kant wordt gezet na een korte affaire met een getrouwde man. In eerste instantie laat haar mail zich lezen als een litanie met verwijten aan het adres van de man. Tegelijk is het ook een emmer vol zelfbeklag en gekrenkte trots. „Nog met iedereen besproken hoezeer ik niet deug? Even een zwak momentje dat Alexandra heet?”

Maar wie beter leest, ziet een vrouw die weigert de boodschap te accepteren („drie weken laat je niets van je horen”) en die en passant een gezin kapotmaakt. Zoals blijkt uit de bijbehorende tekst:

He was a successful musician on the verve of a personal crisis

She was a house singer with a career that wasn’t going anywhere, and a single mom

She told him how wonderful he was, and that his wife didn’t understand him

He was an easy target

He kissed her a couple of times

She told him their love was written in the stars

He soon started to doubt

She started harassing him

He ended the affaire through a telephone call

She said: that wasn’t written in the stars! and sent him this e-mail

I was his wife, mother of his children

THEIR affaire almost ended OUR relationship

Maar een vraag dringt zich op. Want: is dit wel kunst? Grubisic vindt van wel. In de jaren negentig maakte hij grote sculpturen, die je in kon gaan. Binnen in de beelden was het stikdonker. „Dat speelde met je emoties, met je angst bijvoorbeeld”, zegt hij.

Dat geldt ook voor het Museum of Broken Relationships. „Het is geen museum in de oude zin van het woord, dat wij een voorwerp op een voetstuk plaatsen en dat mensen dat komen bekijken. Mensen maken hier zelf deel uit van een collectie én ze veranderen de context van de voorwerpen. Die gaan over van de ene naar de andere situatie. De ingeleverde objecten zijn een teken van erkenning dat de liefde voorbij is. In die zin is het museum een reis door emoties. Het zet je onmiddellijk aan het denken. Dat doet kunst. Echte kunst zet je aan het denken.”

Al, dat moet worden gezegd, stuurt het de gedachten van de deelnemers vrijwel allemaal dezelfde richting op. Want gaandeweg het bezoek dringt zich die ene, onvermijdelijke vraag op.

Wat zou ik inleveren?

Museum of Broken Relationships, Cirilometodska 2, Zagreb, Kroatië. Inl: brokenships.com