Zwarte mannen winnen wel Oscars

Drie Oscars voor zwarte acteurs in een decennium: waarom winnen zij wel?

Zijn ze toch weer het dienstmeisje: bijrolspelers in een film die eigenlijk over hún personages gaat. Want hoofdpersoon in bestsellerverfilming The Help (in Nederland uitgebracht als Een keukenmeidenroman) is de roodharige Eugenia ‘Skeeter’ Phelan (Emma Stone). Maar het verhaal gaat over de zwarte dienstmeiden Aibileen (Viola Davis) en Minny (Octavia Spencer).

The Help raakte in Amerika een gevoelige snaar: hij was daar 25 dagen op rij best bezochte film. Actrice Viola Davis, in de Amerikaanse filmpers getipt voor een Oscarnominatie, laat geen gelegenheid onbenut om af te rekenen met de stereotiepe rollen die zwarte actrices nog steeds aangeboden krijgen. Wat dat betreft is er weinig veranderd sinds de jaren zestig, denkt ze.

Davis won een Oscar in 2009 voor beste vrouwelijke bijrol in Doubt, een Hollywooddrama over seksueel misbruik in een katholieke kerk. De discussie is nu of ze in The Help een hoofdrol of bijrol speelt. Komt ze in aanmerking voor de grote of kleine Oscar?

Zwarte actrices komen er bekaaid af bij de Oscar. Achtmaal werd een zwarte actrice genomineerd voor beste hoofdrol, maar alleen Halle Berry won het beeldje in 2003 met Monster’s Ball. Berry hield een emotionele Oscar-speech, die in herinnering werd geroepen toen Nasrdin Dchar dit jaar een Gouden Kalf won voor zijn rol in Rabat. Berry verwees in haar dankwoord naar haar wegbereiders: Dorothy Dandridge (de eerste zwarte actrice die in 1954 genomineerd werd), Lena Horne en Diahann Caroll.

Zwarte acteurs hebben minder te klagen dan actrices: vier Oscars voor beste acteur, achttien nominaties. Sidney Poitier won de eerste Oscar al in 1963 voor Lilies in the Field; zowel Morgan Freeman als Denzel Washington werden vijfmaal genomineerd. Maar echt opvallend is de escalatie in het afgelopen decennium: sinds 2001 zijn acht zwarte acteurs genomineerd, van wie drie de Oscar wonnen. Qua nominaties en Oscars voor beste bijrollen staan zwarte mannen en vrouwen gelijk: zestien nominaties, vier Oscars.

Wat verklaart het verschil tussen zwarte man en vrouw? Een factor is dat acteurs veelal worden voorgedragen voor biografische films over zwarte leiders, entertainers of sportlieden. Sinds 1992 zijn acteur genomineerd genomineerd als Malcolm X, Ike Turner, Rubin Carter, Muhammed Ali en Nelson Mandela. Ze wonnen als Ray Charles (Jamie Foxx, 2004) en Idi Amin (Forrest Whitaker, 2006).

Rond een prominente zwarte vrouw wordt minder snel een film gebouwd. Maar rollen als keukenhulp of dienstmeisje blijven natuurlijk altijd beschikbaar.