Zakelijkheid zoek in Groninger Museum

Het Groninger Museum heeft grote tekorten, de directeur en drie leden van de Raad van Toezicht stappen op. Hoe kon het zo ver komen?

De penibele financiën van het Groninger Museum is de kroniek van een aangekondigd tekort. Zo valt het rapport te lezen van onderzoeksinstelling Het Expertise Centrum (HEC), dat vanmorgen publiek werd gemaakt. De schuld is nu bijna 4,3 miljoen euro. Op korte termijn is een miljoen euro nodig om faillissement te voorkomen. Het liquiditeitstekort is nijpend. Gemeenteraadsleden reageren geschokt.

Hoe kon dit gebeuren? HEC concludeert dat de tekorten vooral zijn ontstaan in het afgelopen jaar, na een verbouwing van zes miljoen euro. Er werden uitgaven gedaan die vooraf niet waren afgesproken. Zo ontstond een budgetoverschrijding van 6,5 ton. „Een enorme aderlating voor het museum”, noemde algemeen directeur a.i. George Verberg dit vanmorgen. Ook tegenvallende sponsorinkomsten speelden het museum parten.

HEC concludeert dat de tekorten al sinds 1999 zijn opgebouwd. Dat was het jaar dat Kees van Twist aantrad als directeur. De onderzoekers zeggen niet in te gaan op de vraag hoe de huidige financieel penibele situatie kon ontstaan, daarvoor „is de situatie met zoveel partijen te complex en zijn er te veel waarheden.”

Toch worden er verschillende redenen gegeven. Zo stond de Raad van Toezicht toe dat Van Twist in 2009, toen hij na een periode als ambassaderaad in New York terugkeerde naar het museum, als algemeen directeur vooral artistieke leiding zou geven terwijl de tweede directeur, Patty Wageman, het zakelijke deel voor haar rekening nemen. „Dit heeft in de praktijk niet zo uitgewerkt”, concluderen de onderzoekers. Ook werd de Raad van Toezicht in 2010 meerdere malen geconfronteerd met financiële problemen, zoals een tegenvallende opbrengst van de Cubatentoonstelling, een ongedekte kostenpost voor de opening van de tentoonstelling over oriëntalisme en „het noodzakelijk geworden vertrek van de zakelijk directeur had nog een extra kostenpost veroorzaakt.” Wageman legde in 2010 haar functie neer.

De Raad van Toezicht beperkte de financiële bevoegdheden van Van Twist wel, zo blijkt. Hij mocht alleen zelfstandig uitgaven buiten het budget doen tot 20.000 euro. In 2010 waarschuwde de accountant van het museum de raad voor „een snel en acuut liquiditeitstekort”. De gemeente en provincie hadden hun vertrouwen toen al verloren in Van Twist, melden de onderzoekers.

De Raad van Toezicht treft blaam, stellen de onderzoekers. Bij het ontbreken van een zakelijk directeur in de afgelopen twee jaar had hij zich meer met de gang van zaken moeten bemoeien. „De noodzaak tot intensieve aandacht voor het zakelijk functioneren van het Groninger Museum drukt des te meer omdat de afgelopen periode van grote investeringen sprake is geweest.” Pas in november werd Verberg, die al zes jaar lid was van de Raad van Toezicht, aangesteld als zakelijk directeur.

In de toekomst krijgt het Groninger Museum een eenkoppige leiding. Voor twee aparte directeuren is het museum te klein, zegt Verberg. „Dan loop je elkaar voor de voeten.” Nu wordt gekozen voor een zakelijk, in plaats van een artistiek leider. Voor de artistieke component, zeggen de onderzoekers, „lijkt binnen het museum voldoende potentie aanwezig”.

HEC stelt wel vertrouwen te hebben in de toekomst van het museum op basis van de huidige plannen: „Er zijn stevige bezuinigingen ingeboekt op de relevante begrotingsposten. Naast het snel wegwerken van de tekorten wordt ook ruimte geschapen voor gezonden financiële buffers en nieuwe initiatieven.’’ Nodig voor de toekomst is volgens het onderzoeksbureau wel dat er bedrijfsmatiger gewerkt gaat worden. „Financieel ‘netjes’ leven moet een uitdaging worden en geen straf.’’