Spaanse hertog is gevaar voor koning

Een corruptieschandaal rond een schoonzoon van koning Juan Carlos schaadt ook de koning zelf. Wist het paleis dat miljoenen euro’s aan belastinggeld verdwenen?

FILE- In this March 23, 2010, file picture Spain's King Juan Carlos's son-in-law Inaki Urdangarin delivers a keynote speech during the CTIA wireless show, Tuesday, in Las Vegas. Urdangarin will stop taking part in official ceremonies because of business dealings deemed not to be exemplary. Urdangarin is reportedly being investigated for corruption over public contracts awarded from 2004 to 2006 to a foundation he then headed, and Urdangarin issued a statement Saturday saying he regrets the "damage" the case is doing to the royal family, but admitted no wrongdoing. (AP Photo/Isaac Brekken, File) AP

Zelfs zijn wassen beeld is niet langer welkom aan de zijde van de koninklijke familie.

Nu het corruptieschandaal rond Iñaki Urdangarin dagelijks verder uitdijt, heeft het wassenbeeldenmuseum in Madrid het beeld van de schoonzoon van de Spaanse koning Juan Carlos verplaatst. Urdangarin, een voormalig profhandballer, staat sinds dit weekeinde in de zaal met beroemde sportlui.

De verbanning van het beeld is omineus voor de echtgenoot van prinses Cristina. Nu Spaanse media elke dag nieuwe feiten onthullen uit het justitieonderzoek dat naar hem loopt, wordt zijn positie binnen het koningshuis steeds onzekerder.

Het schandaal rond de hertog van Palma de Mallorca speelt al weken, maar het Hof sprak zich maar niet uit over de zaak. Koningin Sofia ging begin deze maand nog op bezoek bij Cristina en Iñaki, in Washington, waar Urdangarin voor de Spaanse telecomgigant Telefónica werkt.

De koningin leek hun een hart onder de riem te willen steken door zich tijdens dit bezoek te laten fotograferen door paparazzi. Bij eerdere bezoeken verhinderde haar hofhouding dit juist.

Toeval of niet, enkele dagen na het bezoek van zijn schoonmoeder liet Urdangarin een persverklaring uitgaan. Hij betuigde „diepe spijt dat de berichtgeving over mijn professionele leven het koninklijk huis schaadt”.

Vervolgens besloot ook het koninklijk huis niet langer te zwijgen. „Hij heeft zich niet voorbeeldig gedragen”, stelde vorige week de chef protocol van het paleis. De hertog is voorlopig niet welkom bij officiële gelegenheden.

Urdangarin is niet de eerste schoonzoon die Juan Carlos hoofdpijn bezorgt. Ook Jaime de Marichalar, de echtgenoot van zijn oudste dochter Elena, kwam enkele jaren geleden in opspraak, onder meer wegens vermeend cocaïnegebruik. Eind 2009 scheidden de twee (waarna Marichalars wassen beeld verhuisde naar de zaal met beroemde stierenvechters).

De affaire-Urdangarin is vele malen pijnlijker. Urdangarin zou een door hem geleid instituut zonder winstoogmerk hebben gebruikt om overheidsfondsen te verduisteren. Hij zou dit hebben gedaan door bij lagere overheden onredelijk hoge facturen in te dienen voor lobbywerk in de sportwereld en de organisatie van conferenties. Via bv’tjes en zelfs een stichting voor gehandicapte kinderen verdween het belastinggeld naar belastingparadijzen. In de pers worden inmiddels bedragen genoemd tot 5,8 miljoen euro.

De vorst zou achter de schermen bij justitie aandringen vaart te maken met het onderzoek. Beter een snel proces dan deze gestage stroom onthullingen. In Spanje wordt gespeculeerd dat zodra justitie hem officieel in staat van beschuldiging stelt, de hertog met zijn vrouw uit de koninklijke familie treedt. Cristina, die zevende is in de lijn van troonopvolging, verliest daarmee haar aanspraak op de kroon. Evenals het recht op een financiële toelage.

De vraag is of dit genoeg is om de schade aan de monarchie te beperken. Vanwege zijn rol in de transitie naar de democratie wordt Juan Carlos in Spanje breed gewaardeerd. Maar in dit schandaal heeft zijn beoordelingsvermogen gefaald. Het paleis reageerde laat en warrig.

Bovendien verduisterde Urdangarin zulke grote sommen belastinggeld, dat het sterk lijkt dat dit ten paleize niet is opgevallen. Dit weekeinde meldde dagblad El País dat de koning al in 2007 aan de hertog heeft opgedragen zich uit het instituut terug te trekken en „een baan te zoeken in het buitenland”.

Twee jaar later vertrok Urdangarin naar de VS – maar met medeneming van de verduisterde miljoenen.

Merijn de Waal