De mens Rutte is te makkelijk

‘Als mens’ wil premier Rutte graag alsnog de paters laten vervolgen die hun pupillen misbruikten. Hij zei dat deze week in een tv-uitzending van het programma College Tour. Aanleiding was de ophef die ontstond na de publicatie van het rapport-Deetman. De omvang van het kindermisbruik binnen de katholieke kerk bleek immers groter dan gedacht. Het gaat om 10.000 tot 20.000 kinderen tussen 1945 en 1981. Van de 800 mogelijke daders zijn er nog 105 in leven.

Het publieke debat gaat nu over de vraag of, en zo ja wie, er alsnog voor aansprakelijk gesteld kan worden. En of vergelding door het strafrecht een rol kan vervullen. Of kan het blijven bij compensatie, excuses, aftreden en andere vormen van erkenning of herstel?

De premier ging „als mens” voor het strafrecht, maar tekende aan dat „Europese regels” het schrappen van de verjaring wel eens zouden kunnen verhinderen. Met andere woorden: het zou ‘van Europa’ wel weer niet mogen. Hij zou het derhalve eerst laten uitzoeken. Dat is dus een retorische truc, waarmee de premier niet kan wegkomen. Zo’n onderzoek kan kort duren.

De mens Rutte is uiteraard van belang. Maar van de politicus Rutte wordt een geïnformeerd en weloverwogen standpunt verwacht. Bijvoorbeeld over de gewenste reikwijdte van het strafrecht en over de functie van verjaring. En kennis van het feit dat in die ‘Europese’ regels fundamentele en historische uitgangspunten van de Nederlandse rechtsstaat vastliggen. Dat nieuwe wetten bijvoorbeeld niet met terugwerkende kracht mogen worden toegepast. Dat verjaring bestaat omdat bewijs veroudert, geheugens vervagen, de maatschappij verandert en het actuele aanbod van strafbare feiten al veel te groot is. Dat vervolging redelijk moet zijn en in het algemeen belang. Dat capaciteit schaars is.

Ruttes gemakkelijke opmerking past in de politieke tendens om steeds meer van het strafrecht te verwachten. Dit kabinet stelde al voor bij zware delicten, zoals mishandeling en diefstal met geweld, de verjaring te beperken. Dat past in een stroom van voorstellen waarin straffen worden verhoogd en sancties worden toegevoegd. De politiek denkt bij ieder zwaar incident dat straffen herhaling in de toekomst kunnen voorkomen. Dat is een illusie, zoals iedere praktijkbeoefenaar weet.

Strafrecht kan niet elk risico wegnemen noch ieder slachtoffer voorkomen. Verstandige bestuurders leggen dat, ook ‘als mens’, de burger uit en passen strafrecht met praktische wijsheid toe. Daar hoort verjaring bij, niet alleen als drukventiel. Maar ook om geen illusies te wekken. De vervolging van bejaarde paters levert per definitie geen hoge straf op. Als de daden van toen al te bewijzen zijn, eventuele getuigen nog leven en ook betrouwbaar zijn. Zulke processen kunnen makkelijk mislukken en zo slachtoffers meer leed berokkenen. Niet doen dus.