Saab was al op sterven na dood en kwam nooit tot leven

Victor Muller, de beoogde redder van het Zweedse automerk Saab, wist overal miljoenen te vinden. Maar auto’s produceren en verkopen bleek onmogelijk.

Het was een lastig dilemma voor de Zweedse overheid, een jaar geleden. De kleine Nederlandse sportwagenfabrikant Spyker Cars uit Zeewolde had zich gemeld om de Zweedse autofabrikant Saab van de Amerikaanse gigant General Motors (GM) over te nemen.

GM wilde sinds 2008 van Saab af. In 2000 waren ze eigenaar van het Zweedse merk geworden, maar veel plezier hadden ze er niet van gehad. Volgens GM had Saab sinds 2000 nog nooit winst gemaakt. GM was alvast begonnen met het ontmantelen van de Zweedse fabriek, er waren nauwelijks geïnteresseerden die Saab wilden kopen en

Toen meldde eind 2009 Victor Muller zich met Spyker Cars. Dit bedrijfje uit de polder met een tiental werknemers bouwde peperdure sportwagens. Maar er werden er jaarlijks maar een handjevol van verkocht. Net als Saab leed Spyker Cars al lange tijd verlies.

Toch wilde Victor Muller met Spyker Cars Saab kopen. Geld had zijn bedrijf niet. Maar als een volleerd goochelaar toverde Muller overal financiers vandaan. Totdat hij honderden miljoenen bij elkaar had om Saab te kopen en zijn plannen uit te voeren. Hij moest 74 miljoen dollar contant aan GM betalen als overnamesom. Muller leende via een bedrijf van hem 25 miljoen dollar van de Russische zakenman Vladimir Antonov. Nog eens 25 miljoen dollar kwam van GEM Global Yield Fund, een Amerikaans private-equitybedrijf. Het restant van 24 miljoen dollar werd geleend door het Nederlandse offshorebedrijf Heerema, waar Muller ooit gewerkt had.

Voormalig eigenaar GM gaf een lening van 326 miljoen dollar, in ruil voor preferente aandelen. Daarna regelde Muller nog eens een lening van 400 miljoen euro van de Europese Investeringsbank (EIB). Dat geld was bedoeld voor noodzakelijke investeringen en het ontwikkelen van nieuwe modellen. Aan de lening van de EIB zat alleen één voorwaarde; de Zweedse overheid moest er garant voor staan.

En zo zag de Zweedse overheid zich voor een groot dilemma geplaatst. Moest de werkgelegenheid van circa 3.600 Saab-werknemers gered worden? Hoeveel last zouden andere bedrijven hebben van een faillissement van de autofabrikant? Was het bedrijf het waard om nog eens miljoenen in te steken? Was er enige kans weer zou bloeien?

De Zweedse overheid ging akkoord en Victor Muller werd in januari 2010 door de Saab-werknemers bij de fabriek in Trollhättan als een held ontvangen. Was dat even een kunststukje dat hij had uitgehaald. De filmpjes van het heldenontvangst staan nog op internet: Muller staat op een podium en spreek de werknemers toe. Ze joelen, klappen en fluiten. Muller heeft een grote glimlach. Hij had toch maar mooi het iconische merk van de ondergang gered. Lang leve Saab, zegt Muller tegen de menigte. Spyker Cars werd later omgedoopt in Swedish Automobile.

Maar eigenlijk is Saab nooit meer tot leven gekomen na het besluit van GM om de boel te verkopen. Ja, rasoptimist Muller had grote plannen. In 2012 zou Saab weer winst maken. Dan zouden er rond de 120.000 auto’s verkocht worden. En uiteindelijk moest het misschien wel mogelijk zijn om wereldwijd zo’n 200.000 auto’s te slijten.

Er werden nauwelijks auto’s verkocht. In de afgelopen twee jaar wist het bedrijf zo rond de 45.000 auto’s te verkopen. Veel te weinig. Het geld vloog er met bakken uit terwijl er nauwelijks geld binnenkwam. Leveranciers werden niet betaald en begin dit jaar kwam de fabriek stil te liggen. Tot en met september dit jaar leed Saab een verlies van ruim 336 miljoen euro.

In september kreeg Saab van de Zweedse rechtbank bescherming tegen schuldeisers. Zo kon het bedrijf in alle rust een reorganisatie uitvoeren. Muller had er nog alle vertrouwen in. De toekomst van Saab was goudgerand, alleen nog even wat miljoenen bij elkaar halen. Hij vloog de hele wereld over op zoek naar nieuwe financiers.

Uiteindelijk wist de rasoptimist Chinese partijen te overtuigen miljoenen in Saab te steken. Daarna waren de bedrijven Pangda en Youngman zelfs bereid om voor 100 miljoen euro Saab over te nemen. Maar toen ging voormalig eigenaar GM moeilijk doen. GM leverde nog steeds technologie en onderdelen aan Saab. Maar daar zouden ze mee stoppen als Saab met Chinezen in zee ging. GM heeft namelijk zelf een joint-venture in China met het bedrijf SAIC Motor Group. De Amerikanen wilden niet dat hun onderdelen en technologie via Saab bij andere Chinese partijen terecht zou komen. En dus trokken de Chinezen zich terug.

Nee, aan hem had het niet gelegen, maakte Victor Muller gisteren duidelijk op een persconferentie in Trollhättan. Na twee jaar is het Zweedse avontuur van de Nederlandse zakenman voorbij. Volgens Muller omdat de Amerikanen geen trek hadden in zijn Chinezen. Terwijl het er zo mooi uitzag. Ook de Europese Investeringsbank had de zaak gefrustreerd meende Muller. Als de EIB in het voorjaar toch had goedgekeurd dat zijn omstreden zakenpartner Vladimir Antonov – recent gearresteerd op verdenking van fraude en witwassen – miljoenen in Saab zou steken, dan was het bedrijf ook gered.

Nu zijn er alleen maar verliezers. De grootste verdienste van Muller is dat hij met honderden miljoenen geleend geld de dood van Saab flink heeft kunnen rekken. Zelf is hij naar eigen zeggen ook zo’n 13 miljoen euro lichter door het avontuur. Met Swedish Automobile is hij weer terug bij af. Misschien kan hij het bedrijf opnieuw Spyker Cars noemen. Die sportwagentak is nu weer het enige bezit van het bedrijf.

    • Tom Kreling