Het feest dat leuk moét zijn

Kerst moet nog beginnen, maar het gedoe rond het oud-en-nieuwfeest is er al.

Wat gaan we doen? Waar? En met wie?

Zoetermeer 31-12-2010. Afgebrand gemeente bankje in een park in Zoetermeer rond oud en nieuw 2010/2011. Foto Floren van Olden

„Begin november kwamen de eerste tweets”, verzucht journalist Annemarie Vissers. Tweets als: ‘Wat doe jij met #oudennieuw? Bestel kaarten, #op =op!’ „Ik negeer ze hardnekkig. Want Oud en Nieuw is altijd gedoe: wat gaan we waar doen? En het móet leuk zijn. Had je dat zelf niet bedacht, dan bepalen de galajurken en glitterboa’s in de winkeletalages dat wel voor je. Meestal wordt het een deceptie. Ik parkeer Oud en Nieuw totdat ik er écht iets mee moet.”

Waar Kerst jaarlijks de familieverhoudingen vaak op de spits drijft, weet oudjaarsavond op vriendschappelijk niveau de gemoederen in beweging te brengen. Velen zullen de pre-oud-en-nieuw-stress herkennen. Denk anders maar aan verhitte gemoederen rond de millenniumwisseling. Wie het niet herkent, weet na wat rondvragen of grasduinen op internetfora: de jaarwisseling associëren velen van ons met ‘gedoe’.

Waar ‘het’ te vieren? Met wie? Hoe? Met vrienden thuis rond de oliebollen, zalmkruidenkaaswrapjes en prosecco – de echte champagne bewaren we tot twaalf uur. Wachten tot de tv-klok het nieuwe jaar inluidt en de parketvloer dansvloer wordt?

Of de hort op, liefst richting Londen of Berlijn, dan zit er voor de singles ook nog wat in het vat? En de vrienden met kinderen? Gaan die zeulen met campingbedjes of wijken zij uit naar de buren met de babyfoon aan?

En wanneer de knopen door te hakken? En is een ‘ja’ tegen thuisfeestje/Londen/buren een keiharde ‘ja’? Wat als er wat beters voorbij komt?

De aanloop naar Oud en Nieuw gaat, decadent genoeg, niet zelden gepaard met dilemma’s, goed lobbywerk – hoe zorgen we dat onze vrienden hetzelfde willen als wij? – en veel stress. Het stressniveau wordt verder opgekrikt door het idee dat oudjaarsavond meer dan veel andere avonden leuk móet zijn. Waarom zo veel gedoe?

„Oud en Nieuw is niet sterk gedefinieerd”, zegt psycholoog Jeffrey Wijnberg, die zich eerder in een column verzette tegen de doen-omdat-het-moet-sfeer die rond oudjaarsavond hangt. „Met Koninginnedag gaan we met oranje hoed op naar de vrijmarkt of de kroeg, Kerst staat garant voor een familiediner. Oud en Nieuw kent, de oliebollen en het vuurwerk daargelaten, geen vaststaand ritueel. Vroeger had je nog Wim Kan, maar de oudejaarsconferences van ‘nieuwe’ cabaretiers zijn geen echt ritueel geworden. Bij gebrek aan vastigheid raken mensen verward.”

Die verwarring groeit doordat jongere generaties ‘van nature’ het gevoel hebben oudjaarsavond etend en stappend met vrienden te moeten doorbrengen, maar ook de vrijheid voelen om zélf te bepalen hoe ze het jaar afsluiten, aldus Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed.

„Lang voordat Oud en Nieuw in de zestiende eeuw ontstond, brachten mensen de midwinterperiode [21 december – 6 januari, red.] door in hun leefgemeenschap. Door gebrek aan brandstof, licht en warmte zochten ze elkaar op. In de negentiende eeuw gingen mensen ook de jaarwisseling vieren. Jongeren gingen de straat op om te zoenen en om kattenkwaad uit te halen. Met de kachel en het fornuis is de noodzaak om samen te kruipen verdwenen en veel eten hoeven we anno 2011 ook niet meer. Maar het samenzijn, eten en stappen staan wél geregistreerd in ons collectieve geheugen.”

De latente hang naar traditie maakt ook dat alleen thuisblijven, hoe aantrekkelijk misschien ook, meestal toch geen alternatief is.

Annemarie Vissers: „Ik heb geregeld gedacht: doe mij wat aardbeien, een fles champagne en een dekbed, maar dat voelt toch sneu. Mensen uitnodigen vind ik oók tricky: straks heb ik een mislukt feest georganiseerd. Tegelijk heb ik wel het idee met vrienden te moeten zijn.”

Goede kans dat die vrienden datzelfde idee hebben. So far, so good. Ware het niet dat qua inhoudelijk programma nog even alle neuzen dezelfde kant op gezet moeten worden. Geen eenvoudige opgave, weet Thijs Launspach (23), psycholoog bij het kennisplatform voor jonge mediators Generation Why, afgestudeerd op de quarterlifecrisis en dolende wat oudjaarsavond betreft. Want bovenop alle verwarring, lopen de levens en behoeften van vooral twintigers en dertigers vaak uiteen: nummer een heeft kinderen, nummer twee is single, nummer drie verliefd en in de gloria. Launspach: „Ook zijn er veel feestopties bijgekomen. Kiezen betekent andere aantrekkelijke opties overslaan. Gevolg: keuzestress.”

Rondom andere feesten zijn de keuzemogelijkheden eveneens toegenomen; de optie-overdaad lijkt niet exclusief voorbehouden aan Oud en Nieuw. Volgens cultuurfilosoof Coen Simon (39) zijn het vooral de uniciteit en het karakter van de jaarwisseling die een disproportionele druk op het feest leggen. „Feesten en rituelen hebben grote waarde: ze bepalen onze kalender en voorkomen dat de tijd als een zinloze eindeloosheid voorbij trekt. Oud en Nieuw is het summum van alle kalenderfeesten: er ontstaat een nieuw jaar. Dat betekent: opnieuw beginnen. Dat vinden mensen prettig. Het geeft ons het idee ons leven in eigen hand te hebben. Het bezorgt ons onbewust een ander perspectief op het feest, het maakt dat het eropaan komt.”

Valt aan die druk en eindejaarssores te ontkomen? Ja, weet marketingmanager Suzanne Vis (33). Door consequent de biezen te pakken. „Dit jaar gaan mijn vriend en ik naar België. Want ‘met alle vrienden oudjaarsavond vieren’, vergeet het, iedereen wil wat anders. Daarbij heb ik op oudjaarsdag altijd een beetje de blues. Wéér een jaar voorbij. Als ik wegga, heb ik gewoon een relaxt weekend.”

Wat als we, zoals de traditie gebiedt, oudjaarsavond toch hier met vrienden, willen vieren? „Neem tijdig het initiatief en regel wat”, adviseert psycholoog Jeffrey Wijnberg. „Hinken op meerdere gedachten veroorzaakt enkel stress.”

Psycholoog Thijs Launspach: „Misschien relativeert het te beseffen dat oudjaarsavond niet gaat over je ideale avond, maar vooral een moment is van stilstaan bij het jaar, je doelen en de vraag of jij, je familie en vrienden gezond zijn.”

Cultuurfilosoof Coen Simon: „De tendens is te denken op oudejaarsavond maximale lol te moeten hebben. Ik ben niet anti-lol, maar ook als het tegenvalt heb ik het leuk. Want oud wordt nieuw. Zie de sores vooraf als tromgeroffel: accepteer het, zoals we ook accepteren dat we voor de vuurwerkverkoop al geknal horen op straat. Zo wordt het gedoe onderdeel van het feest en stukken draaglijker.”

Marieke Venbrux (1977) is freelance journalist.