ECB hoopt 'credit crunch' te voorkomen maar levert geen 'bazooka'

Het eerste optreden van de ECB-president Mario Draghi in het Europees Parlement begon met een glimlach. Aan het einde overheerste somberheid. „Banken hebben een liquiditeitsprobleem.”

De Europese Centrale Bank gaat banken in de eurozone extra goedkoop krediet geven om een nieuwe kredietcrisis te voorkomen. Maar anders dan sommigen hadden gehoopt, blijft de ECB weigeren om op grote schaal staatsobligaties van eurolanden op te kopen. „Dat strookt niet met het mandaat van de ECB,” zei Bankpresident Mario Draghi gisteren in zijn eerste ‘monetaire dialoog’ met het Europees parlement. „Dat zou strijdig zijn met het Europees verdrag.”

Draghi, de voormalige president van de Italiaanse nationale bank die sinds november ECB-president is, begon zijn eerste ‘monetaire dialoog’ met europarlementariërs (er zijn er vier per jaar) met enkele zinnen in het Italiaans, Frans en vervolgens Duits. Zijn uitspraak van het Duits was zo onbeholpen, dat de zaal in lachen uitbarstte – Draghi zelf ook. Maar toen hij in het Engels verder ging, de enige taal die hij naast Italiaans vloeiend spreekt, werd de stemming een stuk minder vrolijk. Eén ding maakte Draghi namelijk duidelijk in de twee uur dat hij vragen van parlementariërs beantwoordde: hij maakt zich zorgen dat er een nieuwe kredietcrisis komt.

Vandaar dat hij veel tijd besteedde om uit te leggen waarom de Bank deze maand een nieuw programma is gestart waarbij banken in de eurozone goedkoop krediet krijgen van de ECB. Oudere programma’s, die al lopen sinds de vorige kredietcrisis in 2007 begon, hebben niet kunnen voorkomen dat banken kampen met „ernstige liquiditeitsproblemen”. Ze hebben te weinig cash in huis. Door hen die cash te verstrekken, kunnen zij tenminste geld lenen aan bedrijven en huishoudens. „Zo willen wij voorkomen dat er een ernstige depressie komt,” zei Draghi.

Volgens hem strookt dit met het belangrijkste mandaat dat eurolanden de ECB hebben meegegeven: zorgen voor prijsstabiliteit. Tachtig procent van de huishoudens en bedrijven in Europa leent van banken, legde Draghi uit. Nu Europese banken elkaar niet vertrouwen en elkaar geen geld lenen, worden bedrijven en huishoudens de dupe: zij dreigen van financiering te worden afgesneden. Als dit voortduurt, kunnen banken instorten.

Volgend jaar, zei hij, moeten banken 230 miljard euro aan leningen afbetalen en overheden 250-300. „De druk op de obligatiemarkten wordt ongeëvenaard.” Een nieuwe ‘credit crunch’ is desastreus, zei Draghi. „Dat proberen we uit alle macht te voorkomen.”

Draghi kreeg steeds de vraag waarom de ECB genereus is voor banken maar niet voor overheden. Zijn antwoord: „Het verdrag verbiedt monetaire financiering. De ECB wil binnen de grenzen van het verdrag blijven. Elke handeling die tegen het verdrag indruist, heeft negatieve effecten voor de geloofwaardigheid van de ECB als instituut.” Het is niet aan de ECB, zei hij, om op grote schaal staatsobligaties op te kopen als eurolanden – zoals Italië nu – op financiële markten woekerrentes moeten betalen op staatsleningen. Amerikaanse en Britse centrale banken doen dit, „maar die hebben een breder mandaat. Wij kunnen het niet.” Angelsaksische media en academici vergelijken de ECB vaak met de Federal Reserve, en concluderen dat de ECB het laat afweten. Maar de ECB kan geen geld bijdrukken, zei Draghi. „Wij hebben gewoon niet dezelfde instrumenten tot onze beschikking als de Fed.”

Draghi opperde dat banken de goedkope leningen die ze van de ECB krijgen, kunnen gebruiken om staatsobligaties op te kopen. Maar de ECB kan hen niet dwingen, erkende Draghi. „Ze beslissen dat zelf.”

Hij maakte ondubbelzinnig duidelijk dat hij „niet twijfelt aan de kracht, duurzaamheid en onomkeerbaarheid van de euro”. Maar het opkopen van staatsobligaties valt voor hem onder de verantwoordelijkheid van regeringen zelf.

Draghi noemde het nieuwe verdrag voor meer begrotingsdiscipline, dat eurolanden nu opstellen, niet genoeg. Het is „een stap in de goede richting”, aldus Draghi. „Hoe meer soevereiniteit landen overdragen hoe beter het is voor de euro”. Daarom vindt hij het te vroeg voor euro-obligaties. Als landen elkaars schulden dekken, maar zelf blijven beslissen over hun uitgaven, werkt het niet: „Hoe meer ze samendoen, hoe meer effect euro-obligaties hebben.”

Natuurlijk moet je een stevige firewall hebben staan, zei Draghi. „Dat moet het EFSF doen, niet de ECB.’’ Hij wil dat regeringen haast maken met het vergroten van dit fonds. En afgelopen zomer besloten regeringen dat het EFSF staatsobligaties kan opkopen, maar het noodfonds is daar operationeel nog altijd niet klaar voor. Draghi bevestigde dat de ECB het noodfonds met expertise gaat helpen. Ook is de ECB achter de schermen bezig met noodscenario’s, mochten landen als Frankrijk een downgrade krijgen. Als dat gebeurt, beaamde hij, krijgt het EFSF er waarschijnlijk ook een. Europarlementariërs zijn benieuwd naar de volgende discussie met Draghi, maar vrezen dat het de volgende keer niet vrolijker wordt. „Ik kijk nu al uit naar de volgende keer dat Draghi komt”, zei een van hen. „Of niet, eigenlijk.”

    • Caroline de Gruyter