De lofzang die shi’isme heet

Een nieuw standaardwerk behoort het te zijn, Shi’ism: A Religion of Protest van Hamid Dabashi. Hij is hoogleraar vergelijkende literatuurwetenschap en Perzische studies aan Columbia University in New York. Legt Dabashi een bevredigende link tussen heden en verleden?

Begin december werd de wereld opgeschrikt door een reeks nieuwe bomaanslagen in Afghanistan en Irak. De doelen waren specifiek shi’itische pelgrims en moskeeën, en ook het tijdstip was van een symbolisch anti-shi’itisch karakter: de aanslagen vielen op of rond Ashura, de tiende dag van de heilige maand Muharram, voor shi’ieten de belangrijkste dag van het jaar.

Is dit slechts de zoveelste uiting van een eeuwenoude sektarische rivaliteit tussen soennieten en shi’ieten, of is er hier iets nieuws aan de hand? Een antwoord op zulke en andere vragen mag je verwachten in Hamid Dabashi’s ambitieuze Shi’ism: A Religion of Protest. Door de uitgever wordt het enthousiast aangeprezen als nieuw standaardwerk.

Het is op zijn minst een originele en vernieuwende studie. Dabashi, hoogleraar vergelijkende literatuurwetenschap en Perzische studies aan Columbia University in New York, weigert het shi’isme uitsluitend in theologische termen te bezien. ‘Het shi’isme is een gedicht, een elegie, een lofzang, een epos,’ schrijft hij wat hoogdravend. Hij beschouwt verzet tegen onrecht als de duurzame kern van de shi’itische islam, niet alleen in religieus opzicht, maar ook in politieke en artistieke zin. Volgens hem is niet zozeer de verering van Mohammeds neef Ali kenmerkend voor het shi’isme, maar veeleer de tragedie van Kerbala, een stad ten zuidwesten van Bagdad. Daar werd op Ashura, de tiende dag van de maand Muharram in het jaar 680 een shi’itisch legertje, geleid door imam Hussein, in de pan gehakt. In de shi’itische heilsleer en rituelen heeft dit zelfverkozen martelaarschap een moeilijk te overschatten betekenis gekregen. Jaarlijks vieren shi’ieten Ashurarituelen ter herdenking van de tragedie van Kerbala, waarin ze collectief boete doen voor hun historische falen tegenover hun leiders. Vooral bij mannen leidt dat tot bloedige vormen van zelfkastijding, wat het emotionele schokeffect van het ritueel alleen maar vergroot.

Abonnees kunnen het hele artikel hier lezen.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 16 december 2011, pagina 6 - 7.

    • mleezenberg