In Duitse kranten is Merkel geen nazi

In buitenlandse kranten wordt Duitse bondskanselier Merkel afgebeeld als ‘Euro Queen’ of nazi. Duitse kranten wijzen liever op haar zwakheden. En Bild wil dat ze streng optreedt tegen de ‘lamlendige schuldenstaten’.

Voor de een is zij in de schuldencrisis het plechtanker van Europa, voor de ander is zij een sadistische schooljuf met een zweep achter haar rug. Over weinig Europese politici is de laatste tijd internationaal zoveel bericht als over bondskanselier Angela Merkel. En vaak ongunstig. Merkel is door bijvoorbeeld Griekse media afgeschilderd als een machtswellusteling; een erfgename van de nazi’s die uit is op Duitse alleenheerschappij in Europa.

De schuldencrisis heeft het economisch sterke Duitsland en zijn bondskanselier in een leiderspositie gebracht. Maar Duits politiek leiderschap is omstreden. Geen Europees land is de heerschappij van nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog vergeten. Media spelen dat uit, ook al heeft Merkel – die ruim na de oorlog is geboren – er niets mee te maken gehad en is ze altijd de eerste die wijst op de historische vredesplicht van haar land.

Het heeft lang geduurd voordat Merkel de min of meer opgedrongen rol van ‘redder van de euro’ heeft aanvaard. En nog steeds is het een worsteling. Frankrijk was altijd de politieke nummer een van Europa; Duitsland nam economisch het voortouw. In de schuldencrisis komen voor het eerst alle draden samen in Berlijn. Dat wordt niet overal klakkeloos geaccepteerd.

Voor een flink deel van de buitenlandse pers is Merkel de baas van Europa. In haar eigen land wordt dat niet zo gezien. De functie van bondskanselier is wezenlijk anders dan die van president van Frankrijk of de Verenigde Staten. Merkel heeft minder macht. Ze moet alles voorleggen aan haar parlement, de Bondsdag. Bovendien moet ze voortdurend rekening houden met haar kiezers. Duitsland is een federaal land waar om de havenklap regionale verkiezingen zijn. En die vormen indirect een vertrouwensvotum voor haar functioneren. Merkels buitenlandbeleid wordt mede door de binnenlandse politiek bepaald.

De aanduiding Euro Queen is een verzinsel van Angelsaksische media, waar in Berlijn hard om wordt gelachen. Merkel is geen staatshoofd maar regeringsleider. Landelijke kranten als de Frankfurter Allgemeine en Die Welt en grote publieke omroepen als ARD en ZDF hebben de neiging om op haar lang niet altijd sterke positie in eigen land te wijzen, op haar aanvankelijk weinig trefzekere beleid in de schuldencrisis en op haar gebrek aan retorisch talent. Kortom, op haar zwakheden.

De sterke, haast brute Merkel in de buitenlandse media ziet er binnenslands heel anders uit. Het SS-uniform of de Hitlersnor waarmee de bondskanselier door buitenlandse cartoonisten de laatste maanden geregeld is afgebeeld, ontbreken in de Duitse pers. Zo’n bejegening wordt zelfs door de meest rabiate kranten als onsmakelijk en onrechtvaardig beschouwd.

Een aparte rol is weggelegd voor het boulevardblad Bild. Deze grote en invloedrijke krant heeft zichzelf in de schuldencrisis tot spreekbuis van de gewone Duitser verklaard. Bild en de uitgeverij daarvan, de Springer Persgroep, kunnen in Duitsland in het conservatieve kamp worden geplaatst. Er gaat dan ook geen dag voorbij of Merkel krijgt in chocoladeletters van Bild te horen dat ze streng moet zijn tegen de Grieken of de Italianen. En dat er geen goed Duits geld naar „lamlendige schuldenstaten” mag worden gebracht. „Niet slap worden, mevrouw Merkel”, luidde een recente kop in Bild.

In grote lijn oordeelt de linkse pers (de Tageszeitung, de Berliner Zeitung en sommige regionale media) negatief over Merkels aanpak van de schuldencrisis. De liberale en conservatieve kranten (Die Welt, Frankfurter Allgemeine) bejegenen de christen-democratische bondskanselier kritisch positief.

Bild laat zijn oordeel van de dag afhangen. Op de laatste Europese top stelde Merkel zich hard op en werd ze geprezen. Op de voorlaatste deed ze concessies en werd ze weer verguisd.

Merkel blijft daar stoïcijns onder. Ze lust de media rauw.

    • Joost van der Vaart