'Grote Kim' bracht vooral ellende

Kim Jong-il gaf kernwapens voorkeur boven voedsel en economische ontwikkeling. Onder zijn leiderschap was er armoede en honger.

(FILES) Photo dated 26 August 2002 shows a portrait of North Korean leader Kim Jong-Il displayed at an entrance of the foreign ministry in Pyongyang. It was at the exclusive Pyongyang Golf Club -- arguably the most incongruous sporting venue in the world -- that Kim Jong-Il played his first round and promptly shot 11 holes in one. North Korea's propaganda machine, which devotes much of its time to building up the personality cult of the "Dear Leader," gave his performance on the challenging par 72, 7,000-meter (7,700-yard) course the jubilant attention such skill deserves. AFP PHOTO/Shingo ITO AFP

Kim Jong-il, de zaterdag tijdens een inspectiereis overleden „Dierbare Leider”’ van Noord-Korea hield van cognac en films, vooral van de complete James-Bond-serie. In een typerende poging als de „Grote Scenarist’’ om de Noord-Koreaanse filmindustrie op te stoten in de vaart der volkeren liet hij de Zuid-Koreaanse regisseur Shin Sang-ok en diens vrouw, actrice Choi Eun-hee, ontvoeren en naar Pyongyang brengen. Pas na acht jaar slaagde het echtpaar erin Noord-Korea te ontvluchten.

Dat zouden miljoenen Noord-Koreanen ook gewild hebben, want Kim Jong-ils regime vanaf 1994 kenmerkte zich door voortdurend verslechterende leefomstandigheden. Terwijl in buurland China de marktgerichte hervormingen op stoom kwamen, bleef Kim Jong-il lang vasthouden aan een Noord-Koreaanse vorm van communisme. Juche, heet deze ideologie en ze is een mengeling van marxistische en maoïstische ideeën, gekruid met de guerrilla-ervaringen van zijn vader Kim Il-sung, die in 1994 stierf. Ook aan een hartaanval.

„Plutonium kan je niet eten”, is een uitspraak van de Amerikaanse generaal en minister Colin Powell. Maar voor Kim Jong-il had de ontwikkeling van zijn land tot een kernmacht absolute prioriteit boven de economische ontwikkeling. Historisch gezien een gemiste kans, want Noord-Korea had volop kunnen profiteren van China’s opmars in plaats van steeds opnieuw levensgevaarlijke blufpoker te moeten spelen.

Kim had, zo is steeds opnieuw gebleken, niets met economie. In een toespraak in 1996, toen berichten over hongersnood het buitenland bereikten, zei hij in een rede dat hij van zijn vader had geleerd „niet betrokken te raken bij het economische werk, maar zich volkomen te concentreren op het leger en de partij”. Het verraste Korea-experts dan ook niet toen hij in 1999 het bestuurlijk primaat in handen gaf van het leger, dat in zijn optiek „pilaar van de revolutie” was en is.

Het was ook het startsein voor de opbouw van een reusachtig leger met meer dan een miljoen mannen en vrouwen. Een reusachtige last voor een land met 22 miljoen inwoners. In het kader van een permanente revolutie en permanente oorlog werd de bevolking gedwongen te leven in een oorlogseconomie. Volgens recente berichten is ook op dit moment weer sprake van hongersnood, ondanks levensmiddelentransporten vanuit China en hulp van onder meer de Europese Unie.

Dat Kim Jong-il ook onorthodoxe vormen van economie bedreef, bleek uit de steeds weer terugkerende verhalen over Noord-Koreaanse betrokkenheid bij de handel in drugs, vooral heroïne, sigaretten, wapens en ook nucleaire technologie aan Syrië. Daar werd een kerncentrale in aanbouw in 2006 door het Israëlische leger gebombardeerd.

De belangrijkste economische hulp dwong hij echter af van de buurlanden, Zuid-Korea en China. Door zich regelmatig te manifesteren als een „gek met kernwapens” – de nutty dictator volgens de Amerikaanse media – wist hij steeds opnieuw de VS voor het blok te zetten. Vanaf George Bush senior wist Kim Jong-il Amerikaanse presidenten tot wanhoop te drijven, zij kregen geen greep op de „pygmee”, zoals hij in het Witte Huis werd genoemd. Zij zwichtten steeds voor zijn ultieme dreigement: Noord-Korea mag dan een oorlog met de VS en Zuid-Korea verliezen maar zal voordat de strijd voorbij is grote verwoestingen hebben aangericht in Seoul en misschien ook in Tokio. Blufpoker zonder weerga.

Met recente aanvallen – in 2010 op een Zuid-Koreaanse marineschip en op een Zuid-Koreaans eiland – bevestigde hij het imago van een totaal onberekenbare en gewetenloze dictator. Buurland China werd ook steeds ongeruster over de koers van Kim Jong-il en stond volgens via WikiLeaks uitgelekte diplomatieke telegrammen in de afgelopen jaren meer dan eens op het punt de vriendschap te verbreken. Angst voor chaos in het grensgebied en de geschiedenis weerhield de autoriteiten in Peking steeds opnieuw van stevig optreden tegen „kameraad Kim Jong-il”.

Ook subtiele pogingen van China om de Dierbare leider ervan te overtuigen dat de economie hervormd kan worden zonder wezenlijke politieke veranderingen, liepen op niets uit. Kim Jong-il werd in 2009 en 2010 langs Chinese wetenschapsparken geleid, kreeg uitleg van informatietechnologieondernemers en sprak met gewone Chinezen. Maar niets vermocht hem van mening te doen veranderen.

Voor de bevolking stond zijn leiderschap gelijk aan armoede, hongersnood. De minuscule veranderingen in zijn beleid leverden de meerderheid van de Noord-Koreanen weinig op. Slechts een half miljoen inwoners beschikt over een mobiele telefoon, de eerste pizzaketen is onbetaalbaar en vele families zijn door zijn toedoen verscheurd geraakt.

Het aantal slachtoffers van de voortdurend terugkerende hongersnoden is niet bekend. Dat het om grote aantallen moet gaan, valt op te maken uit de verhalen van vluchtelingen in China en Zuid-Korea. Buitenlandse voedselhulp komt wel binnen in Noord-Korea, maar is nooit voldoende. Kim was bang dat zijn regime in een goed gevoed en welvarend land nooit geaccepteerd zou worden.

Volgens de Noord-Koreaanse propaganda was Kim Jong-il in 1942 geboren op de bergPaektu, een geliefde plek dichtbij de grens met China waar het Koreaanse volk volgens oude mythen zijn begin had gekend. Zijn geboorte zou gepaard zijn gegaan met twee regenbogen en een schitterende nieuwe ster aan het firmament. Volgens andere berichten werd hij geboren in Siberië, waar zijn vader in die tijd verkeerde in verband met de strijd tegen de Japanse bezetting van Korea.

Kim bezocht in zijn jonge jaren de – ook weer naar zijn vader vernoemde – militaire academie in Pyongyang en werd al op 33-jarige leeftijd door zijn vader uitverkoren om hem op te volgen.

In deze periode zou Kim volgens Zuid-Koreaanse bronnen een aanslag hebben beraamd op zeventien Zuid-Koreaanse functionarissen die op bezoek waren in Birma. Ook zou Kim het geweest zijn die in 1987 opdracht gaf om een vliegtuig van luchtvaartmaatschappij Korean Air te beschieten, waarbij alle 115 inzittenden om het leven kwamen.

Ondanks zijn lange leertijd als opvolger in spe duurde het nog tot 1997, drie jaar na de dood van zijn vader, dat Kim Jong-il eindelijk formeel de nieuwe leider werd. Hij werd voorzitter van de Nationale Defensiecommissie, bevelhebber van het Noord-Koreaanse Volksleger en hoofd van de regerende arbeiderspartij.

In het voetspoor van zijn vader bleef Kim Jong-il relatief veel geld doorsluizen naar het leger. Zelfs al maakte Noord-Korea op dat moment een vreselijke hongersnood door die het leven kostte aan vele honderdduizenden mensen – volgens sommige schattingen zelfs een miljoen Noord-Koreanen.

Kim kampte al geruime tijd met gezondheidsproblemen. In 2008 had hij een beroerte. Lange tijd was zelfs ongewis of de leider nog leefde. Maar ten slotte verscheen hij toch weer in de openbaarheid en begon zelfs weer te reizen, met zijn geliefde trein, want van vliegen moest hij niets hebben.

Dit voorjaar nog reisde hij naar China, waar hij zich op „een studiereis” uitgebreid liet voorlichten over de economische hervormingen die daar zijn doorgevoerd. En in augustus volgde een bezoek aan Siberië, waar hij een ontmoeting had met de Russische president Medvedev. Ook toen ging het over economische kwesties.

Dit weekend volgde een nieuwe binnenlandse treinreis, zijn laatste.