Slimmer en flexibeler reizen voor het werk

Vaker thuis werken, liever niet met de auto naar kantoor en als het per se wél moet, dan liefst buiten de spits. Werkgevers en werknemers op zoek naar slimmer vervoer.

Nu gaan we even dromen”, zegt Renate Hemerik van de branchevereniging van autoleasebedrijven. Over een paar jaar kan zakelijk reizen er volgens haar zó uit zien.

Een regenachtige decembermiddag in Bunnik, bij Utrecht. Om vier uur moet Hemerik in Den Haag zijn, maar ze weet nog niet of ze de auto of de trein zal pakken. Financieel gesproken maakt dat weinig uit: de Vereniging van Nederlandse Autoleasemaatschappijen (VNA) vergoedt behalve haar auto ook het ov, taxiritt en en huurfietsen.

Op Hemeriks smartphone draait een app die is gekoppeld aan haar agenda. Om twee uur krijgt ze de melding dat er file staat tussen Zoetermeer en Dan Haag. De app op haar telefoon adviseert haar om de trein te nemen en geeft meteen de vertrektijden. Maar de vergadering op het VNA-kantoor loopt uit: de eerste trein gaat ze niet meer halen, meldt de app. De tweede ook al niet meer.

Om kwart voor drie sprint Renate Hemerik het parkeerterrein op en opent met haar magnetische mobiliteitskaart de deur van een kleine leaseauto met energielabel A. Terwijl ze de A12 opdraait, waarschuwt haar smartphone dat het verkeer achter Gouda vast begint te lopen. Hemerik neemt daarom de afslag Woerden, en zet koers richting NS-station. Een kaartje kopen hoeft niet: haar mobiliteitspas is ook een OV-kaart. Als Renate Hemerik op Den Haag Centraal uitstapt, raadpleegt ze nog één keer haar telefoon. Een perfecte aansluiting met de tram, constateert ze tevreden. De OV-fiets bewaart ze voor een dag met beter weer.

Renate Hemerik hoopt dat de droom snel uitkomt. Want het kabinet kan nog zo veel extra asfaltstroken aanleggen, onbeperkt autorijden is verleden tijd. Dat vindt zelfs de Vereniging van Nederlandse Autoleasemaatschappijen. „Nu hebben we crisis”, zegt de directeur. „Maar als het straks beter gaat met de economie, staan we weer met z’n allen vast. Het is tijd voor reëler reisgedrag.”

De leasemaatschappijen zijn bepaald niet de enigen die nadenken over de mobiele toekomst. Bijna iedereen lijkt tegenwoordig op zoek naar nieuwe vormen van woon-werkverkeer. De bestuursvoorzitters van vijftig toonaangevende Nederlandse bedrijven hebben zich verenigd in de ‘B50’ en overheid, werkgevers en werknemers praten met elkaar in het platform ‘Slim Werken, Slim Reizen’. Vóór eind 2012 moet tenminste één miljoen werknemers intelligenter omgaan met mobiliteit. Voor eind 2015 moeten dat twee miljoen Nederlanders zijn. Dat betekent vaker thuis werken, liever niet naar kantoor met de auto en als het per se wél moet, dan liefst buiten de spits.

Alle partijen hebben hun redenen om mee te doen. De overheid wil files tegengaan en de uitstoot van CO2 verminderen. Ook de werkgevers willen iets aan het milieu doen onder het mom ‘Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’. ‘Het nieuwe werken’ is de tweede modieuze managersuitdrukking van het moment. Werknemers hebben moeite om werk, zorg voor kinderen en vrije tijd te combineren. Bedrijven die goede mensen willen aantrekken, zullen daarom flexibel moeten zijn. Slim werken en slim reizen kan bovendien flinke kostenbesparingen opleveren voor de werkgever.

Volgens schattingen van de ‘B50’ telt Nederland 7,5 miljoen werknemers. De meeste daarvan gaan iedere dag in de auto naar het werk, 1,2 miljoen met een auto van de zaak, 3,6 miljoen met de eigen auto. De rest gaat met het openbaar vervoer. Maar het harde onderscheid tussen de verstokte autorijder en de trouwe treinforens is aan het verdwijnen. Het aantal leaseauto’s neemt nog niet af, maar onder invloed van belastingvoordelen voor zuinige auto’s is de gemiddelde leaseauto een stuk kleiner dan een paar jaar geleden. Voor veel werknemers is de auto geen statussymbool meer. „De kleine groene auto is een geaccepteerde auto van de zaak geworden”, schrijft de VNA in haar laatste grote onderzoek naar de leasemarkt. Voor steeds meer werknemers is de leaseauto niet meer de enige optie. Bedrijven spelen in op deze trend. NS biedt de ‘NS business card’ aan: vrij openbaar vervoer, een huurauto, een OV-fiets of een taxi als dat nodig is. Ook leasemaatschappijen zijn hun aanbod aan het verbreden, met OV- en parkeerkaarten. En dan zijn er gespecialiseerde ‘intermediairs’, zoals Radius, die complete vervoersarrangementen aanbieden.

De grootste stap in deze flexibilisering van het zakelijke verkeer moet echter nog worden gezet. Bij de betrokken bedrijven is de term ‘mobiliteitsbudget’ inmiddels gemeengoed geworden. Bij een mobiliteitsbudget geeft een werkgever zijn werknemer een vast maandelijks bedrag om te reizen. De werknemer kan zelf kiezen op welke manier hij reist. Hij kan er ook voor kiezen om vaker thuis te werken. De kosten die hij zo bespaart, mag hij houden. Op deze manier wordt de werknemer geprikkeld om slim te reizen, maar is er geen dwang. Dat is belangrijk, zegt Monique Verhoef van de ANWB, die binnen de ‘B50’ de werkgroep mobiliteitsbudget voorzit. „Je kunt niet tegen mensen zeggen: je moet met het ov. Als je eerst je kinderen naar de crèche moet brengen en daarna heb je vier afspraken in het land, dan kan slim reizen betekenen dat je de auto pakt.”

Toch schrikken veel bedrijven nog terug voor de invoering van een mobiliteitsbudget. NS liet adviesbureau Boer & Croon onderzoek doen. „Er wordt veel over gesproken, maar er zijn nog maar weinig bedrijven die het op korte termijn werk van maken”, vertelt Arjen Huizinga, directeur Zakelijk bij de Nederlandse Spoorwegen. Veel bedrijven vinden de administratieve rompslomp ingewikkeld, en vrezen voor extra kosten. De fiscale regels zijn complex en niet altijd gunstig (zie inzet). Bovendien is het lastig om de hoogte van het budget vast te stellen. „Om bedrijven breed te laten overgaan op mobiliteitsbudgetten”, zegt Huizinga, „moet er eerst een aantal drempels worden geslecht.”

Sommige partijen zijn daar al mee bezig. Nieuwkomers met namen Yoradius, Mobility Concepts en Annaways bieden een compleet pakket aan diensten aan: het huren van vervoer, het afsluiten van ov-abonnementen en het administreren van de kosten. En inmiddels heeft ook verzekeraar Centraal Beheer Achmea plannen om de markt voor reisbudgetten op te gaan. Begrijpelijk: volgens het platform ‘Slim Werken, Slim Reizen’ besteden werkgevers in Nederland jaarlijks 50 à 60 miljard euro aan de mobiliteit van hun werknemers. „Nu de grote instellingen zich er mee gaan bemoeien, kun je onmogelijk meer van een nichemarkt spreken”, zegt Monique Verhoef hoopvol.

Centraal Beheer Achmea heeft de knoop nog niet definitief doorgehakt, maar de conceptnaam (Workaway) en de website zijn er al wel. Achmea-manager Jack de Kraaij is enthousiast. „Mensen verleiden om hun gedrag te veranderen wérkt. Kijk maar het experiment met het mijden van de spits op de A12 in 2009. Een paar euro per dag blijkt al voldoende om mensen uit de file te houden.”

De Kraaij heeft een geruststellende mededeling voor de leasebranche: „De leaseauto zal gewoon blijven bestaan. Maar het wordt gemakkelijker en aantrekkelijk om met de trein te gaan. Of om thuis te blijven. Want niet reizen is het goedkoopste en het beste voor het milieu.”