Kerstkoken

Een kersttafel zonder gasten, vroeger was dat zielig. Marjoleine de Vos vindt het nog steeds geen optie. Een ode aan het kerstdiner.

Wat loert daar in de supermarkt? Wat kruipt daar stiekem uit een tijdschrift? Wat schreeuwt ons toe vanuit de Delicious. en de Elle Eten?

Het is het kerstdiner.

Daar verschijnen ze weer overal, de krankzinnig bewerkelijke recepten, de vooruitzichten op afgeladen winkels, de drommen wild en stromen room. De ultieme luxe lijkt zo langzamerhand om heel weinig te hebben met de Kerst. „Wij hoeven gelukkig nérgens heen en er komt ook niemand.”

Vroeger was dat zielig. En nog steeds vind ik het geen erg aantrekkelijke optie.

Kerstkoken is iets leuks. Vind ik tenminste wel. Een heel diner maken, als je er even de tijd voor neemt, is gezellig en animerend werk. Je kunt eens wat uitproberen, je maakt eens een saus die je anders niet maakt, je hebt dat genoeglijke gevoel van een welvoorziene ijskast en dat er overal koekjes en mogelijkheden voor toastjes zijn. Het is alleen de kunst om het kerstkoken zo te doen dat je niet verpletterd wordt door je eigen ambities in combinatie met je eigen tijdgebrek.

Met het oog op dat laatste is het trouwens ook wel zaak om tenminste één vrije Kerstdag te hebben, zou ik zeggen. Anders voel je je op een gegeven moment zelf een soort christmaspudding, iets dat van top tot teen vol vet en suiker zit en in brand vliegt als je er een lucifer bij houdt. Nog afgezien van het einde van je conversationele mogelijkheden. Met Kerstmis kan de kloostergewoonte om de maaltijden in stilte te laten plaatsvinden soms een ideaal idee lijken. Niet wéér over de eurocrisis of de regen. Gewoon even niets. Gewoon gezellig een kerstfilm kijken, met een kopje soep erbij, of juist een leuk luxebordje met restjes of nieuwe dingen – roerei met zalm, een pasteitje met ragout, een glaasje champagne met garnalenkroketjes (want die lagen toch nog in de diepvries). Zoiets. Heerlijk. Of met een plaid over je heen op de bank, Schuberts Arpeggione klinkt uit de boxen, op schoot een boek dat iets van je vraagt want het is nog overdag en je bent fit genoeg om iets moeilijks aan te kunnen, kopje thee erbij met een piepklein stukje kerstkrans graag, warm graag – laat het maar donker zijn en winter en stom weer. Juist goed!

Maar nu even over het koken. Voor wie dat toch doet tenminste. En doe het nu maar, want het is leuk en bevredigend. Tot mijn beste herinneringen horen dingen als het met Kerstmis vullen, braden en opdienen van een flinke kalkoen, of het ’s ochtends al bakken van de tulband, die fijne geur! En dan daarna bijvoorbeeld de haas in de oven, die de hele dag zachtjes ligt te borrelen dat het allemaal prima voor elkaar komt. Kerstgeluk bestaat uit zulke dingen. Dan hoeven er verder helemaal geen twaalf mensen in zwart fluweel binnen te komen om aan je veelkleurig gedekte tafel plaats te nemen. Heel weinig gasten is ook fijn, en die maken het koken wel zo overzichtelijk.

Plannen

Tegen degenen die opzien tegen het bereiden van een diner zeg ik dit. Iedereen kan het. Het enige is dat je goed moet plannen.

Tijdig bedenken wat je wilt maken en al vroeg beginnen met essentiële boodschappen, zodat je niet in de laatste dagen nog allerlei pakjes boter, kilo’s bloem, liters slagroom, zakken rozijnen, kaneel, peperkorrels, bouillonblokjes, eieren, suiker en drank hoeft in te slaan. Dat kan allemaal een week van tevoren al in huis zijn. Ook tijdig de dingen maken die makkelijk bewaard of ingevroren kunnen worden of waar je plezier van zult hebben om ze zelfgemaakt klaar te hebben staan, dingen als mayonaise, harissa, bouillon en/of soep, kleine saucijzenbroodjes, ragout, deeg voor taart. Wie peulvruchten gaat bereiden zet ze tijdig in de week, kookt ze eventueel al, dan is dat maar vast klaar. Stoofpeertjes laten zich goed bewaren. Ik noem maar wat.

En op de dag dat je echt ’s avonds met een diner tevoorschijn moet komen, moet je je verheugen. Dat wordt een fijne dag! De boodschappen zijn al binnen, je hebt de tijd, je gaat ’s ochtends eerst eens even het toetje maken zodat de zoetigheid niet per ongeluk besmet wordt met uien of spek. Wie al deeg klaar heeft voor de taart, is misschien ook al wel zo slim geweest om dat deeg van tevoren uit te rollen en er de vorm mee te bekleden (die kan zelfs, voor zeer vroeg beginnende koks, met deeg en al in de vriezer, en als het om deeg gaat dat voorgebakken moet worden kan die vorm zó uit de vriezer de oven in). Hoe dan ook, de oven gaat aan, de taartvorm wordt bekleed, je klutst het een en ander door elkaar dat in de taart moet, of je schilt en schikt en smelt en daar gaat de taart de oven in. Mooi zo!

Even het aanrecht weer schoonmaken, alles afwassen en tijd voor een kopje koffie. Vergeet niet muziek op te zetten of de radio aan als dat aan de arbeidsvreugde bijdraagt. Draag een schort. Doe vooral niet iets aan met mouwen die eerst in de boter, dan in de bloem en tenslotte in de mayonaise gaan hangen. Leg een doek in een hoek van het aanrecht die nergens anders voor dient dan steeds even je handen afvegen, want wat moet een kokend mens niet ontzaglijk vaak de handen afvegen.

Ook handig is, als je gaat beginnen met schillen en hakken en pellen, om een papieren zak of zoiets op het aanrecht te zetten waar je steeds klein afval in kwijt kunt, zoals eierschalen of knoflookschilletjes, dan hoef je niet honderdduizend keer de afvalbak open te doen.

Dingen die moeten koken of weken om later verder verwerkt te worden, kunnen meteen, nog voor je aan de taart begint, in de pan. Denk aan eieren, bieten, bonen, gedroogde paddestoelen enzovoort. Dan is dat maar vast aan de gang.

Zo. Het gaat goed. Er staan allerlei schaaltjes met gehakte uien, wortelen, knoflook en peterselie klaar. De kruiden en specerijen die zo meteen nodig zijn, staan ook bij de hand. Dan nu eerst even de mieriksworteltimbaaltjes maken en de bietenmarinade voor de zalm, dan is het voorgerecht af. Het toetje is er ook al. En de hele rest van de dag is nog vrij voor het hoofdgerecht, de krant, thee, een wandelingetje en voor het gevoel van verheugenis dat gepaard gaat met de tevreden gedachte: alles in orde, recht zo die gaat, in de mensen een welbehagen.

Op het blog Honger & dorst een videorecept voor een stoere, stressvrije kerstdis: langzaam gegaarde varkensprocureur. nrch.nl/ub

    • Marjoleine de Vos