‘Ik geloof niet in Poetin’

De demonstranten die in Rusland de straat opgaan tegen Poetin willen geen revolutie. Ze komen op voor hun eigenwaarde.

Michael - a scientist and entrepreneur involved in an opposition meeting in Moscow at 10/12/2011 For the article by Michel Krielaars, photo by Oleg Klimov NRC

Natuurlijk was Michail Batin bang dat de grote betoging van vorige week zaterdag op geweld zou uitlopen. Iedereen was daar bang voor. „De nacht die eraan voorafging, heb ik geen oog dichtgedaan”, bekent hij, terwijl hij zijn vierde glas Coca Cola drinkt in een trendy Moskous restaurant. „Er had van alles kunnen gebeuren. Een explosie, politiegeweld, vertrapte mensen in de menigte. Pas toen we eenmaal op het plein stonden, werden we rustig.”

De 39-jarige zakenman, echtgenoot, vader van vier kinderen en directeur van een stichting voor medisch-technologisch onderzoek naar levensverlenging is een van de meer dan 50.000 Russen, die op 10 december op Bolotnaja Plosjad (het Moerasplein) hun onvrede hebben geuit over de vervalste uitslagen van de parlementsverkiezingen. Het was de grootste betoging in Rusland sinds 1993. Onder de betogers zag je opvallend veel hoog opgeleide, succesvolle twintigers en dertigers, die het protest met hun iPhones vastlegden. De meesten demonstreerden voor het eerst in hun leven. Al die jaren hadden ze zich niet met politiek beziggehouden, uit desinteresse of omdat ze dachten er toch geen invloed op te kunnen uitoefenen. Maar na de verkiezingen van 4 december sloeg hun gemoed ineens om en besloten ze op te komen voor hun eigenwaarde en die van hun kinderen. ,,We bestaan!” scandeerden ze op het plein.

Ook voor Batin was het de eerste keer dat hij demonstreerde. De eerste keer onder Poetin, wel te verstaan, want in 1991, toen communistische haviken partijleider Gorbatsjov probeerden af te zetten, ging hij ook de straat op. Samen met 300.000 andere Moskovieten en aangemoedigd door Boris Jeltsin, die toen president van de Russische Socialistische Sovjetrepubliek was.

In zijn geboortestad Kostroma werkte Batin aanvankelijk als maatschappelijk werker. Maar in de jaren negentig ging hij in zaken en werd rijk. Met politiek had hij niets op. Ook niet toen Poetin in 2000 aan de macht kwam. „Ik heb nooit in hem geloofd”, zegt hij. „Maar hij straalde wel stabiliteit uit en daardoor werd de indruk gewekt dat als je iets voor elkaar wilde krijgen, in mijn geval op het gebied van gezondheidszorg voor ouderen, je dat alleen kon realiseren via de staat.”

Maar die staat moest je niet tegen je krijgen. Dat merkte hij toen hij in Kostroma een organisatie voor levensverlenging wilde oprichten. ,,Op een nacht stond er een politieman voor mijn deur, die me vroeg waarom ik de kleur oranje in mijn logo gebruikte. Had dat soms iets te maken met de Oranje Revolutie in Oekraïne? Ook wilde hij weten of ik oligarch Chodorkovski kende. En hij vroeg waarom ik bij mijn publieke activiteiten tegen rookverslaving boeken uitdeelde, die geschreven waren door een buitenlander.”

Om zijn organisatie te beschermen, sloot Batin zich in 2007 aan bij regeringspartij Verenigd Rusland, die volgens hem toen ook al een ‘partij van oplichters en dieven’ was. „Vanaf dat moment werd me duidelijk dat die partij niets voor de mensen deed en haar leden slechts de machthebbers steunden. Toen minister van Gezondheidszorg Tatjana Golikova afgelopen lente zei dat er steeds meer gepensioneerden komen, besefte ik dat er daardoor meer gezondheidszorg nodig is en dat de staat die niet zal geven. Toen was voor mij de maat vol en besloot ik te gaan demonstreren.”

De stembusfraude was alleen maar een aanleiding voor hem, want vier jaar geleden waren de verkiezingsuitslagen ook al vervalst. „We gingen de straat op uit protest tegen de machthebbers, Poetin voorop. We wilden onze verontwaardiging uiten over het onrecht dat al jaren in ons land plaatsvindt.”

Op maandag 5 december, een dag na de verkiezingen, stond Batin in het centrum van Moskou tussen de 7.000 vredelievende betogers, die het regime met uitgedeelde fluitjes beschimpten. Maar toen de toegestane protesttijd om was, wilden een paar honderd activisten een protestmars naar het FSB-hoofdkwartier houden om daar verder te demonstreren. Er braken rellen uit, waarbij onder meer blogger en anti-corruptie activist Aleksej Navalny gearresteerd werd en twee weken de cel in moest.

De volgende dag openden twee oppositieactivisten op Facebook een pagina voor deelnemers aan een groot protest op zaterdag 10 december. Batin, al jaren op LiveJournal actief, was een van de eersten die zich aanmeldden. Hij begon nu aan discussies op Facebook mee te doen. „Facebook is een nieuwe, belangrijke vorm van sociale communicatie, waarmee je tegen het regime kunt strijden. Het is krachtiger dan de wapens van de politie. Discussieerden we in de Sovjet-Unie met onze vrienden in de keuken, nu doen we dat op internet. Op de Facebookpagina van de demonstratie werd zelfs zo vurig gediscussieerd dat het op het laatst bijna onfatsoenlijk was als je niet naar Bolotnaja Plosjad ging.”

Opvallend in die Facebook-discussies is dat zeventig procent van de deelnemers aan de huidige protesten tegen een revolutie is. „Vergeet niet dat ze het, natuurlijk dankzij de hoge olieprijs, vergeleken met tien jaar geleden duizend keer beter hebben”, zegt Batin. ,,En evenmin hebben ze iets op met de liberale oppositie van Boris Nemtsov en mensenrechtenactiviste Ljoedmila Aleksejeva. Nemtsov is passé. Op Bolotnaja Plosjad kon hij maar op een handvol aanhangers rekenen.”

De betogers van nu behoren niet tot een duidelijk kamp en dat is tegelijkertijd hun grootste zwakte tegenover het machtige Kremlin. De enige die hen op dit moment volgens Batin zou kunnen verenigen is blogger Navalny, die dinsdag vrijkomt, vier dagen voor de nieuwe grote betoging van 24 december. ,,Navalny is heel erg actief op LiveJournal, dus hij doet het goed bij de internetgeneratie. En hij heeft meer voordelen: hij is een professionele jurist, geen intellectueel en geen politicus. Precies dat spreekt de huidige generatie betogers aan. Als Navalny straks vrij komt, is hij de enige die kan bepalen wat er verder gebeurt. Alleen hij kan het tegen Vladislav Soerkov (de chefideoloog van het Kremlin) opnemen. Zij gaan een heel spannend schaakspel met elkaar spelen.”

    • Michel Krielaars