FDP weet het niet meer

De opstand van eurosceptici in de Duitse FDP is mislukt. Maar bondskanselier Merkels bondgenoot is nauwelijks in staat tot meeregeren.

Bondskanselier Angela Merkel kon gisteren even opgelucht ademhalen toen haar liberale coalitiegenoot, de FDP, bekendmaakte dat een stemming onder FDP-leden over de koers van de Duitse regering in de schuldencrisis niet het vereiste quorum had gehaald. Maar lang zal Merkels vreugde niet hebben geduurd. De turbulentie waarin de Duitse liberalen zichzelf hebben gemanoeuvreerd is zo groot, dat de partij amper in staat is om te regeren.

Het eurosceptische Bondsdaglid Frank Schäffler heeft de afgelopen weken geprobeerd de basis van de FDP te mobiliseren tegen het duurzame noodfonds voor de euro, het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Maar het ging hem om de vraag of Duitsland schuldenstaten als Griekenland financieel moet helpen of niet. Schäffler vindt van niet, hoewel zijn partij zich als regeringspartner daartoe wel heeft verplicht.

Schäffler probeerde de partijbasis tegen de leiding op te zetten, maar dat mislukte. Hij bleek gisteren niet de vereiste quorum 21.500 stemmen te hebben gehaald. En zelfs geen gewone meerderheid. FDP-leider Philipp Rösler, tevens vicekanselier, reageerde verheugd. Als Schäffler zijn zin had gekregen, had Rösler meteen kunnen opstappen, had de partij haar Europese koers moeten veranderen en was Merkels coalitie in acuut gevaar gekomen.

Niets aan de hand dus? „Bij de FDP is van alles aan de hand”, zegt prof. Hans Vorländer, als politicoloog verbonden aan de universiteit van Dresden. Er is sprake van een „existentiële” crisis. „Het probleem van de partijleider is nog niet opgelost. De FDP weet niet waarheen ze wil. Ze is stuurloos en verliest haar aanhangers in duizelingwekkend tempo.”

De partij boekte bij de laatste Bondsdagverkiezingen in 2009 het beste stembusresultaat sinds de oprichting in 1948. Maar in de coalitie met Merkels CDU/CSU ging het mis. Partijleider en vicekanselier Guido Westerwelle zorgde voor ruzie in de coalitie, waarvoor hij bij regionale verkiezingen de rekening kreeg gepresenteerd. Hij moest plaatsmaken voor Philipp Rösler, die volgens critici te zachtaardig is voor zijn functie.

De FDP staat nu op twee tot drie procent van de stemmen en zou daarmee de kiesdrempel van vijf procent niet eens halen. Bij de Bondsdagverkiezingen van 2009 bedroeg de score nog veertien procent. Nooit eerder in de Duitse naoorlogse geschiedenis heeft een partij in zo’n korte tijd zo veel aanhang verloren.

Vorländer verwacht dat de onrust bij de FDP aanhoudt, in een periode waarin stabiliteit juist een vereiste is. Dat is volgens hem een gevaar voor het voortbestaan van de Duitse regering. De oppositie speculeert al op de val van het kabinet en op nieuwe verkiezingen.