Bosma versus Jensma, Knip versus Greenpeace - waar staat de krant?

Moeten feiten ook in een opiniestuk kloppen? Ja natuurlijk – maar interpretaties staan vrij.

Folkert Jensma maakte een fout in zijn column over de PVV en de rechtsstaat (Voor de PVV is de rechtsstaat maar lastig, Opinie & Debat, 27 november). Dat was een heftige column, waarin hij uitvaart tegen de „schending van rechtstatelijke beginselen” door de PVV.

Over het boek van ideoloog Martin Bosma, De Schijn-Élite van de Valse Munters, schreef hij: „In Bosma’s boek worden lijsten bepleit van mensen die de verkeerde mening aanhangen of die het land ‘verraden’ aan de moslims. Deze mensen moeten uit hun beroep worden gezet. Op internet worden deze lijsten enthousiast bijgehouden.”

Dat laatste klopte, het eerste niet. Bosma’s boek is een aanklacht tegen linkse ‘valsemunters’ in de politiek, rechtspraak, media en elders, die vaak met naam en toenaam worden geïdentificeerd. Deze elite, „die weigert ons te beschermen en te verdedigen”, gebruikt de islam („moslimmigranten zijn de stoottroepen van mei 1968”) om linkse idealen te vestigen, waarvan alleen, „heel, heel misschien”, het Nederlandse volk ons kan redden.

Maar nee, hij bepleit geen lijsten van mensen die uit hun beroep moeten worden gezet.

Het Kamerlid dreigde met stappen bij de Raad voor de Journalistiek. Jensma gaf een column later toe dat hij „slordig” was geweest. Hij had een koppeling gelegd tussen de lijsten van landverraders die hij op internet zag en de opsommingen van ‘valsemunters’ die hij in het boek van Bosma aantrof.

Pijnlijke vergissing, juist omdat de inzet van die column zo hoog was. En een dure les: wie de PVV de maat neemt – een partij die geen kans onbenut laat voor een aanval op deze krant, die „behoudens een enkele uitzondering alleen maar extreem-linkse columnisten heeft” – moet zijn feiten op een rijtje hebben. Overigens houdt Jensma de interpretatie staande die hij in de rest van zijn column geeft, dat de PVV critici of andersdenkenden in een „goed-fout schema” plaatst. Hij is er nu zelf een voorbeeld van.

Een week na die correctie verscheen boven Jensma’s column een opiniestuk van Bosma, waarin hij de vloer aanveegde met Jensma. Waarom? Bosma vond de correctie niet royaal genoeg, zegt plaatsvervangend hoofdredacteur Joost Oranje, en wilde een reactie schrijven – wat hem in eerste instantie ook door de krant was aangeboden.

Dat werd hem gegund, ook omdat de krant dan sterker zou staan mocht Bosma nog naar de Raad stappen, aldus Oranje. Los daarvan is er het normale proces van hoor en wederhoor, zegt hoofdredacteur Peter Vandermeersch: „Zelfs als er geen fout gemaakt zou zijn in die column, is het normaal dat iemand die zo frontaal wordt aangevallen ook de kans krijgt om een wederwoord te plegen.”

Ja, dat is waar. Maar dat stuk van Bosma riep ook weer vragen op. Hoe zit het nu? Reageert Jensma? De reactie van de PVV zelf was ook royaal: „Prachtig stuk van Martin Bosma in NRC roddelblad”, twitterde Geert Wilders triomfantelijk.

Het punt is: de rechtsstatelijke lijn die Jensma in zijn column verdedigde, strookt met de commentaren van de krant. Nu blijf je als lezer zitten met de vraag wat je moet denken van de PVV en de rechtsstaat – en waar de krant voor staat.

Dat vond ik ook ongelukkig van het opinietweeluik van publicist Jaffe Vink (Greenpeace liegt en bedriegt, Opinie, 5 december) en Greenpeacewoordvoerder Marietta Harjono (Vink is het hulpje van Trafigura).

Vink, auteur van Het gifschip, beschuldigt Greenpeace ervan dat het een milieuschandaal in Ivoorkust in 2006, veroorzaakt door het dumpen van chemisch afval, heeft opgeblazen tot een giframp met doden en gewonden; Greenpeace zet Vink neer als handlanger van het oliebedrijf Trafigura, dat verantwoordelijk was voor het dumpen.

Beide partijen kregen dezelfde dag evenveel ruimte, een nadrukkelijke wens van de hoofdredacteur. Dat lijkt ook redelijk en eerlijk.

Maar in dit geval vond ik het toch vreemd. Want het gaat hier niet om pure opinies, maar om de juiste interpretatie van de feiten. Was dat afval nu ‘giftig’ of niet? Daar had ik graag een deskundige uitleg over gelezen. Of is scheikunde ook al een meningenwinkel?

Bovendien, de krant is ook in deze zaak niet neutraal. Vink baseert zich op artikelen van wetenschapsredacteur Karel Knip, die als eerste vraagtekens plaatste bij de berichten over doden en gewonden. Volgens Knip konden er, door de zuurgraad van het afval, nooit genoeg schadelijke gassen zijn ontsnapt om doden te veroorzaken.

Deelt de krant die conclusies?

Ja, de krant staat achter Knip, heeft de hoofdredacteur hem laten weten. Maar is het dan niet des te gekker dat de kwestie, op dezelfde dag en met twee even lange stukken, moet worden behandeld als een geval van welles-nietes?

Dat lijkt op de hang naar kwantitatief evenwicht die je in sommige Amerikaanse kranten ziet, waar nieuws over Republikeinen evenveel tekst moet krijgen als dat over Democraten, uit angst voor het verwijt van partijdigheid.

Nettoresultaat: een discussie die moet gaan over de feiten is nu een kwestie geworden van ‘gelijkwaardige’ opinies, verwijten en verdachtmakingen.

Daar schiet je weinig mee op.

Sjoerd de jong