Topberaad over Commerzbank

De Commerzbank moet dochterbedrijf Eurohypo verkopen om niet weer een beroep te hoeven doen op staatssteun. Dat is alleen zo goed als onverkoopbaar.

Het hing al een tijdje in de lucht: de problemen bij de Commerzbank, de een na grootste bank van Duitsland, zijn nog niet opgelost. De schuldencrisis, de achterdocht tussen de banken, de onverkoopbaarheid van een verliesgevende dochter en slechte resultaten bij een stresstest hebben tot escalatie geleid. De Commerzbank zit in de hoek waar de klappen vallen.

Nu is er financieel topberaad in Frankfurt en Berlijn over deze van oorsprong Hamburgse handelsbank. De Commerzbank is de belangrijkste concurrent van de Deutsche Bank. Moet de overheid andermaal bijspringen omdat het geld op is? Of moeten de sterk risicodragende delen van de bank aan het bankenreddingsfonds van de staat worden overgedragen om verdere verliezen te voorkomen? „Geen commentaar”, heet het bij de Commerzbank en het Duitse ministerie van Financiën.

Eén ding is duidelijk: de zenuwen in de financiële centra van Duitsland liggen bloot sinds een aantal Duitse banken, met de Commerzbank voorop, er bij een recente stresstest van de toezichthouder voor de Europese banken slecht vanaf kwam. In totaal, zo bleek, hebben Europese banken behoefte aan 114,7 miljard euro vers kapitaal. Zes Duitse banken hebben een tekort aan liquide middelen van in totaal 13,1 miljard euro. Als nummer 1 wordt de Commerzbank genoemd met een tekort van 5,3 miljard euro. Goede tweede is de Deutsche Bank met 3,2 miljard. Maar die moet volgens deskundigen in staat zijn om dat geld snel op te brengen.

Daarna komen drie zogeheten Landesbanken, die vroeger uitsluitend regionaal actief waren en deels eigendom zijn van de Duitse deelstaten: Nord/LB (2,5 miljard euro tekort), Helaba (1,5 miljard) en West/LB (224 miljoen). Tot slot zakte ook de coöperatieve DZ Bank met een acuut gebrek aan liquide middelen van 353 miljoen euro voor de Europese stresstest.

Van deze zes Duitse banken is de situatie het meest nijpend bij de Commerzbank. Al sinds de kredietcrisis van drie jaar geleden moet de bank boeten voor kolossale verliezen bij het zwaar aangeslagen dochterbedrijf Eurohypo, een bank die gespecialiseerd is in de financiering van onroerend goed en die veel speculateerde in Amerikaanse hypotheken, de oorzaak van de kredietcrisis.

Eigenlijk had de Eurohypo allang afgestoten moeten zijn. Dat is sinds 2009 de eis van de Europese Commissie, die destijds staatssteun aan de Commerzbankdochter alleen toestond onder voorwaarde van verkoop. „De Eurohypo is zoals zoveel hypotheekbanken vrijwel onverkoopbaar. Voor de Commerzbank dreigt de Eurohypo de bekende molensteen om de nek te worden”, zegt een bankier in Frankfurt.

De Commerzbank, met een balanstotaal van 754 miljard euro en 59.000 werknemers, werd op het dieptepunt van de kredietcrisis met staatshulp ter waarde van 18 miljard euro van de ondergang gered. De Duitse staat verwierf een kwart van de aandelen en een flink deel van de zeggenschap. De steun is intussen gedeeltelijk terugbetaald, maar de overheid is nog grootaandeelhouder.

Bestuursvoorzitter Martin Blessing en financieel directeur Eric Strutz hebben tot nu toe steeds gezegd dat noch nieuwe hulp van de staat noch verdergaande nationalisering aan de orde zijn. „We gaan ervan uit dat we geen beroep hoeven te doen op staatsmiddelen”, zei Strutz vorige week nadat de resultaten van de stresstest bij de Europese banken bekend waren gemaakt.

De EU-lidstaten besloten op de voorlaatste top van de Europese politieke leiders dat de banken in Europa over een kernkapitaal van 9 procent van hun balanstotaal moeten beschikken om zich tegen toekomstige crises te wapenen. Tot het kernkapitaal van een bank horen winst en aandelen. Alles bij elkaar opgeteld komt de Commerzbank volgens deze nieuwe en omstreden criteria ruim vijf miljard euro ‘vers geld’ tekort.

Het overleg tussen Financiën en de Commerzbank kan volgens branchewaarnemers gaan over nationalisering van Eurohypo. Als de Commerzbank deze met schulden overladen dochter aan de staat kan slijten, hoeft de moedermaatschappij geen beroep meer te doen op steun. De overige delen van de Commerzbank zijn namelijk winstgevend.

Het zou geen novum zijn als het bankenreddingsfonds SofFin (Sonderfonds Finanzmarktstabilisierung) namens de Duitse staat een praktisch failliete hypotheekbank overneemt. Eerder gebeurde dat met de Hypo Real Estate, een hypotheekbank in München die in 2008 door de kredietcrisis in grote moeilijkheden kwam. De staat is nu voor honderd procent eigenaar van deze bank, die opgesplitst is in een zogeheten bad bank, waarin alle schulden zijn gestopt, en een zakelijk gezond deel.

Minstens zo belangrijk als de vraag hoe het verder zal gaan met de Commerzbank, is de kwestie met de Landesbanken, die eveneens op zoek moeten naar vers geld. Nord/LB, Helaba en West/LB hebben miljarden nodig. Ooit waren de Landesbanken onmisbaar voor de regionale financiën, maar zij hebben aan belang ingeboet. Al vóór de kredietcrisis is gezegd dat ze moeten consolideren en fuseren. Dat proces zal nu waarschijnlijk worden versneld.