'Parzival gaat over bezieling'

De literaire liefdesverklaring van deze week: Ad Verbrugge over Parzival van Wolfram von Eschenbach.

‘Rond de eeuwwisseling las ik voor het eerst de Middeleeuwse ridderroman Parzival. Ik zat in een wat zoekende fase van mijn leven. In 1999 was ik gepromoveerd op een kritiek op het denken van de Duitse filosoof Martin Heidegger. Ik had de vrijheid genomen om literatuur te gaan bestuderen die buiten het gebied van mijn proefschrift lagen.

,,In The Grail Legend, geschreven door de vrouw en een medewerker van psychoanalyticus Carl Gustav Jung, stuitte ik op Perceval, het heldenepos van Chrétien de Troyes. Zij dichtte in de twaalfde eeuw voor het eerst over deze tafelridder. Ik ben begonnen in Parzival, het dertiende eeuwse gedicht van de hand van Wolfram von Eschenbach, die zich door Chrétien liet inspireren. Het boek is recent nog in een herziene Nederlandse vertaling verschenen.

,,Het boek sloeg in als een bom. Met Parzival las ik sinds tijden weer eens literatuur die me fundamenteel deed nadenken over de vraag wat menselijke bezieling is. Een bevredigend antwoord daarop kreeg ik voor het eerst tijdens mijn studie wijsbegeerte in Leiden. Toen ontdekte ik de Russische literatuur, met name Dostojevski, in wiens werk de vraag wat mensen voordrijft een belangrijke rol speelt. Bij Dostojevski was dat waanzin of hartstocht. ‘Wat is bezieling?’ was in 1999 ook de slotvraag van mijn proefschrift.

,,In Parzival staat die vraag ook centraal. In de opening van het verhaal volg je de jonge Parzival die na de dood van zijn vader alleen bij zijn moeder Herzeloyde in het woud leeft. Herzeloyde wil haar zoon van de buitenwereld afschermen. Op een dag zet een groep ridders Parzivals hart in vuur en vlam en wil hij samen met hen de Heilige Graal vinden. Wat Parzival precies voortdrijft, wat hem overkomt en hoe hij zich innerlijk ontwikkelt, wordt in het boek breed uitgemeten en in sterke, droom-achtige beelden én metaforen beschreven.

,,Door Parzival ben ik een liefhebber van sprookjes geworden, waarschijnlijk ook omdat ik ze vaak aan mijn kinderen voorlas. Ik ben gevoeliger geworden voor het spreken in symbolen. Dat gebeurt ook in Parzival. Op een gegeven moment hoort Parzival vogels zingen in een bos. Dat ontroert hem, zelfs in die mate dat zijn moeder besluit de vogels te laten doodschieten om haar zoon tegen de invloeden van buitenaf te beschermen. Dat is natuurlijk een tot mislukken gedoemde oplossing. In zo’n beeld zit veel waar ik hier helaas nauwelijks op in kan gaan.

,,In mijn proefschrift deelde ik Heideggers opvatting dat veel van de psychologische termen geen recht doen aan wie de mens is. Tegelijkertijd ontwikkelde ik een kritiek op Heidegger en met behulp van Aristoteles ontwikkelde ik een alternatief. Ik realiseerde me ook toen al wel dat ik in de toekomst uit andersoortige bronnen diende te putten. Parzival is zo’n bron die ik daarna gevonden heb. Het bewaart een oorspronkelijke ervaring van het menselijk leven, nog niet zo sterk theoretisch gevormd door de moderne filosofie of psychologie.

,,Dit soort symbolen maken het boek tot een gids, en tot een spiegel. Het laat je het leven op een andere manier ervaren. Dat van dergelijke ‘symbolen’ zo’n kracht uit kan gaan, heeft mij niet alleen als filosoof, maar ook als singer/songwriter geïnspireerd. Ik kwam er gek genoeg pas onlangs achter dat ik op mijn nieuwe cd Nightplane in de tekst van veel liedjes op zo’n beeldende manier werk.’’

Wolfram von Eschenbach: Parzival. Christofoor, 293 blz. € 25,-