Kinderlijk eenvoudig gestrikt voor het leven

Junior Masterchef en The Voice Kids: talentenjachten met kinderen zijn een trend op tv. Maar weten ouders waar ze aan beginnen? Ze moeten contracten tekenen die volgens critici eenzijdig en ingrijpend zijn: „Je tekent vrijwel al je rechten als artiest weg.”

MASTERCHEF JUNIOR foto SBS vrij van rechten mits gebruikt ter illustratie van het programma onder vermelding van SBS / Elvin Foto uitsluitend vrij van rechten voor redactioneel gebruik ter promotie van het programma tot 1 maand na uitzending. Commercieel gebruik verboden. SBS / Elvin

Kelsey (12) is nerveus. En dan gaat ze stotteren. Gelukkig hoeft ze tijdens het koken niets te zeggen. Terwijl het meisje naast haar, Pauline (12), een merengue maakt met een saus van mango en frambozen, zet Kelsey een zelfbedachte variant op de huzarensalade in elkaar. In dertig minuten. De jury van Junior Masterchef, een nieuw kookprogramma voor kinderen, vindt het prachtig. „Ik proef alle smaken terug!”

Het is een groeiend fenomeen: tv-shows met kinderen in de hoofdrol. De soms piepjonge deelnemers dromen van roem. Een platendeal, een eigen cd, een eigen restaurant. Maar achter al deze kinderlijke onschuld gaat een complexe juridische wereld schuil, gevuld met contracten waarvan ouders en kinderen de consequenties maar moeilijk overzien. Contracten die bovendien onder druk worden ondertekend. Omdat nee zeggen tegen een enthousiast kind nu eenmaal moeilijk wordt gevonden, maar ook omdat producenten, zo blijkt, ouders nauwelijks een denkpauze gunnen.

Shows met kinderen zijn een gat in de markt. Voor de audities van Junior Masterchef, waarin kinderen tussen de 8 en 12 jaar elkaar culinair aftroeven, meldden zich zeshonderd kandidaten. Het programma, waarvan ook een versie met volwassenen bestaat, is sinds een maand te zien op Net 5. En eind januari komt RTL met The Voice Kids, geënt op The Voice of Holland, ditmaal met zangtalenten tussen de 6 en 14 jaar. Voor dit programma stonden kinderen massaal in de rij: 17.000 kandidaten meldden zich voor de audities, die op dit moment in volle gang zijn. De winnaar mag een plaat met videoclip maken en krijgt op zijn achttiende een studiebeurs van 10.000 euro netto.

Grote prijzen dus. Maar tegen welke prijs?

Deze krant sprak met ouders van jonge deelnemers – acht in totaal. Ook kreeg de krant de geheime deelnemersverklaring van The Voice Kids in handen. Niet die van Junior Masterchef, maar ouders van deelnemers aan die show bevestigen onafhankelijk van elkaar bepaalde onderdelen van dat contract. De inhoud van die contracten is weliswaar niet illegaal, maar wel verregaand.

Bij The Voice Kids zetten niet alleen ouders een handtekening, de kinderen doen dat ook. Op het publiekelijk maken van de contractvoorwaarden staat een boete van 5.000 euro. In een reactie noemt producent Talpa de contracten „niemendalletjes”, maar is dat wel zo? „Ze proberen zo veel mogelijk rechten in één keer binnen te hengelen”, zegt advocaat H.J. van der Tak, specialist in entertainmentrecht, die de contracten bekeek. „Je tekent vrijwel al je rechten als artiest weg.”

Na ondertekening krijgen de producenten namelijk alle rechten over het opgenomen beeld- en geluidsmateriaal. Alles mag worden uitgezonden, eindeloos herhaald én commercieel worden ingezet. Dat betekent dat een kind van zes op z’n zestigste nog geconfronteerd kan worden met het materiaal of kan opduiken in een reclamespot.

„Tijdens de opnames was er een moment dat ik me dit realiseerde”, zegt een moeder van één van de deelnemers aan Junior Masterchef . „Mijn dochter moest met een bord eten naar voren lopen. Ik dacht: als ze nu valt wordt dit nog jaren uitgezonden en kan ik er niks tegen doen.”

Hoe anders ging dat met de Mini Playbackshow (1983-1998). Deelnemers aan die door Henny Huisman gepresenteerde klassieker tekenden veel minder. Huisman: „Je bevestigde alleen: ik weet dat er opnamen van mijn kind worden gemaakt. En die worden één keer uitgezonden en één keer herhaald. Dat was het.”

Het contract van The Voice Kids gaat veel verder: mocht je zoon of dochter inderdaad talent hebben, dan heeft Global Music & Talent Agency (de platenmaatschappij van Talpa) het eerste recht op een ‘samenwerkingsovereenkomst’ met het kind. Wat die precies inhoudt en hoe lang die overeenkomst duurt, wordt in het eerste contract niet toegelicht. Teken je niet, dan mag je in ieder geval niet meedoen aan het programma. Talpa zegt in een reactie dat hier om ‘quit claims’ gaat. „Echte contracten worden pas getekend door de kinderen en ouders die werkelijk aan de competitie deelnemen, 94 in het geval van The Voice Kids. Al deze mensen hebben de conceptcontracten ruim van tevoren toegestuurd gekregen. Er is een informatiebijeenkomst geweest, en de mogelijkheid de inhoud te bespreken met een jurist of andere vertrouwenspersoon.”

Van commerciële afspraken of verplichte platendeals was in de tijd van Hennie Huisman nog geen sprake. Huisman: „Was het maar waar! Dan had ik alle Marco Borsato’s en Gerard Jolings nu in mijn stal gehad.”

Artiestenvakbond FNV Kiem, dat al jaren ageert tegen straffe deelnemerscontracten, noemt dat van The Voice Kids „een zorgwekkend eenzijdige overeenkomst”. Die bovendien lastig na te komen is: zowel bij The Voice Kids als bij Junior Masterchef moet het contract ter plekke worden getekend en krijgen de deelnemers niet standaard een kopie mee naar huis. „Je kunt niet van iemand verwachten dat die zich aan allerlei afspraken houdt, terwijl hij die afspraken niet eens opnieuw in kan zien”, zegt advocaat Van der Tak. Talpa zegt de contracten niet mee te geven, „omdat het niet hele zware overeenkomsten zijn”.

Waarom ondertekenen ouders dit soort eenzijdige, ingrijpende contracten dan toch? Omdat ze het geweldig vinden om mee te doen. Oké, de opnames, die de hele dag doorgaan, zijn zwaar. Een enkeling klaagt over de nazorg voor verliezers. „Het was toch een beetje: sorry je bent niet door, doei”, zegt Jasmina Arsic, moeder van Masterchef-deelnemer Anastasija. Maar over het algemeen vinden ouders het „een leuke tv-ervaring”.

Ze zeggen ook dat ze nauwelijks de tijd hadden om het contract te lezen. „Het was nogal chaotisch”, zegt de moeder van kinderkok Kelsey. „Mensen kregen twintig minuten om alles door te lezen. Daarna moesten de blaadjes worden ingeleverd. Niemand stelde vragen.”

„Een beveiliger deelde de formulieren uit”, vertelt een vader wiens dochter deelnam aan The Voice Kids. „Ik vroeg: kunt u mij uitleggen wat hier staat? ‘Nou meneer, dan zijn we nog wel een uurtje bezig’, werd er gezegd. ‘Als u niet tekent, mag uw dochter niet meedoen’, kreeg ik te horen. Toen begon mijn dochter te morren. Dus tekende ik.”

Dat deelnemers aan talentenjachten iets moeten ondertekenen is op zich niet zo vreemd. Al is het maar omdat producenten zich zo kunnen indekken tegen eventuele letselschade of psychologische problemen die kunnen voortvloeien uit het programma. Ook begrijpelijk is dat deelnemers geacht worden te zwijgen over het verloop van het programma. Anders is de lol voor de kijker er snel af.

Maar hier gaat het om kinderen. Niet de deelnemer zelf, maar zijn vader of moeder beslist. „Een ouder kan zo’n contract met de beste bedoelingen tekenen”, zegt advocaat Van der Tak. „Maar het kind zit er vervolgens aan vast. Óók als hij straks meerderjarig is. Dan neemt het kind de verplichtingen over, waarvoor de ouders hebben getekend.” Een vader van een deelnemer van The Voice Kids zegt het zo: „Je brengt niet het kind maar de ouders in een loyaliteitsconflict. Ik begrijp niet wat er in dat contract staat. Hoe kan ik dan beslissen of het goed is voor mijn kind?”

Extra probleem: de kinderen kunnen zich voor beide programma’s aanmelden per e-mail, zonder dat hun ouders op de hoogte zijn. Ouders komen pas in beeld als kinderen door de programmaredactie zijn geselecteerd – en worden uitgenodigd voor de eerste opnamedag. Waarom? De woordvoerder van Talpa: „Wij maken een programma met kinderen. Zíj moeten de prestaties leveren. Om ze enthousiast te maken spreken we de kinderen aan. Met hen maken we de afspraken, en ze worden vertegenwoordigd door de ouders.”

De kinderen van nu zijn niet meer die van twintig jaar geleden, zegt Henny Huisman. „In die tijd ging het er onschuldiger aan toe. Al was de drang om mee te doen net zo groot: wij kregen 80.000 verzoeken per jaar. Om te zingen of te playbacken. Na afloop kwamen er tweehonderd ballonnen naar beneden, en kreeg iedereen een vaantje mee naar huis.”

    • Lineke Nieber
    • Stijn Bronzwaer