Hongaarse regering: kritiek op gebrek aan tegenmacht groeit

De Hongaarse regering trekt in hoog tempo macht naar zich toe. Dat gebeurt zo, dat een volgende regering hervormingen niet zomaar ongedaan kan maken.

Een raar vlekje in beeld tijdens het Hongaarse journaal trok vorige week zaterdag de aandacht van oplettende kijkers. Links van de geïnterviewde stond duidelijk nog een persoon, maar zijn gezicht was in de uitzending van de publieke omroep onherkenbaar gemaakt, alsof het een criminele verdachte betrof.

Nieuwswebsite Index.hu achterhaalde bij wie het hoofd hoorde. Het was Zoltán Lomnici, de vroegere president van het hooggerechtshof. Een gezaghebbend figuur, die slecht ligt bij de huidige regering en daarom zelden aan het woord komt in door de staat gefinancierde media.

Het uitgegumde hoofd van de rechter heeft het debat in Hongarije over de dit jaar in werking getreden omstreden mediawet nieuw leven in geblazen. Was het zelfcensuur van bange journalisten of kregen ze orders van hoger hand? Na een intern onderzoek is een aantal leidinggevenden inmiddels ontslagen.

De conservatieve regering laat merken niet van tegenspraak te houden. Deze week werd een wetsvoorstel naar het parlement gestuurd voor hervorming van de nationale bank en het toezicht op banken.

Het wetsvoorstel komt volgens András Simor, de gouverneur van de Hongaarse centrale bank, neer op een „volledige overname” van de bank door de politiek. Simor verweert zich al langer tegen pogingen om de onafhankelijkheid van de centrale bank aan te tasten.

Als deze wetswijziging wordt aangenomen, kan de regering Simor gemakkelijker ontslaan. Regeringspartij Fidesz heeft een tweederde meerderheid in het parlement. Meestal worden wetten, of zelfs grondwetswijzigingen, daarom een paar dagen later zonder problemen aangenomen. Hongaarse media speculeren dat Simor de eer aan zichzelf zal houden. En dat terwijl de Hongaarse munt, de forint, instabiel is en het vertrouwen op de financiële markten in het economisch beleid van de ministersploeg van premier Viktor Orbán gering.

De regering zag zich door de stijgende kosten voor krediet onlangs gedwongen het IMF om bijstand te vragen. Op dit moment vinden verkennende gesprekken plaats, in januari beginnen de onderhandelingen. Simor geniet het vertrouwen van financiers en weet zich gesteund door de Europese Centrale Bank.

De onzekerheid over Simors positie komt bovenop een kritische brief aan de regering van Eurocommissaris Viviane Reding over de nieuwe Hongaarse grondwet, die per 1 januari van kracht wordt. Daarmee wordt onder andere de juridische macht hervormd. Dat is volgens zowel regering en oppositie hard nodig, omdat het huidige systeem verouderd is en procedures veel te lang duren.

Maar de manier waarop het nu gebeurt roept vragen op die volgens Reding snel beantwoord moeten worden. Een van de opvallendste wijzigingen is de verlaging van de pensioenleeftijd van rechters. Terwijl verhoging van de pensioenleeftijd binnen de EU de norm is, gaat die voor Hongaarse rechters van 70 naar 62 jaar. De regering kan daardoor ongeveer driehonderd nieuwe rechters benoemen. In 2014 gaat de pensioenleeftijd weer omhoog.

Tegelijk krijgt de hoogste rechtbank zijn naam van voor de communistische tijd terug (‘Kúria’) en verliest de hoogste Hongaarse rechter, András Baka, zijn positie. Nieuwe rechters worden benoemd door een nieuw instituut dat de komende negen jaar zal worden geleid door arbeidsrechtjurist Tünde Handó, vooral bekend als de vrouw van een loyaal lid van de regeringspartij Fidesz en vriendin van de vrouw van premier Viktor Orban.

Opperrechter Baka omschreef de wetswijzigingen in november kort voor zijn ontslag als een machtsconcentratie die binnen de EU ongekend is. Politicoloog en kritisch blogger Eva Balogh heeft het over het „afscheid van de onafhankelijke juridische macht”.

Hoewel er al sinds het aantreden van de Hongaarse regering anderhalf jaar geleden veel kritiek is op de manier waarop eigen mensen worden benoemd en het critici moeilijk wordt gemaakt macht uit te oefenen, gaat de regering tot nu toe onverstoorbaar door. „De revolutionaire stemming van de regering is onveranderd”, zegt István Hegedüs, voorzitter van de Hungarian Europe Society, een pro-Europese denktank. „Sinds het voorzitterschap van de EU achter de rug is, zijn ze zelfs extra gedreven om te voltooien wat ze in gedachte hebben”.

Het gaat om het verstevigen van de macht van Fidesz, zodat een volgende regering hervormingen niet zomaar ongedaan kan maken. „Het is een machtsspel”, zegt Hegedüs, dat harder wordt gespeeld dan in andere EU-landen en daarom zorgelijk is. Onlangs waarschuwde de Amerikaanse ambassadeur in Boedapest tegen de manier waarop de juridische macht wordt aangepakt.

Binnen Europa zijn de meeste regeringsleiders op dit moment te druk met het redden van de gezamenlijke munt om zich al te veel om Hongarije te bekommeren. Het tij kan alleen gekeerd worden als er in Hongarije zelf genoeg kritische massa is om druk uit te oefenen, denkt Hegedüs. Jongeren organiseren zich nu via Facebook. Een groepje cameramensen en verslaggevers is in hongerstaking gegaan. Uit „schaamte” over de uitgegumde rechter bij de staatsomroep.

    • Marloes de Koning