Deetman: kerk wist van misbruik - ‘pijnlijk rapport voor kardinaal Simonis’

Commissievoorzitter Wim Deetman presenteert zijn rapport. Screenshot NOS

Het misbruik van minderjarigen die hun jeugd tussen 1945 en 1981 doorbrachten in een katholieke instelling, was bekend binnen de ordes en bisdommen. Dat concludeert de commissie-Deetman vandaag in haar eindrapport naar misbruik in de katholieke kerk.

Tussen 1945 en 1981 zijn naar schatting 10.000 tot 20.000 kinderen het slachtoffer geworden, zo berichtte NRC Handelsblad eerder.

Update 14.07 uur: aartsbisschop Eijk heeft namens de bisschoppen spijt betuigd voor het seksueel misbruik van minderjarigen.

Deetman weerspreekt de stelling ‘we hebben het niet geweten’

Voorzitter Wim Deetman spreekt van een cultuur binnen de kerk van ‘niet de vuile was buiten willen hangen’:

“De stelling ‘we hebben het niet geweten’ kan niet staande worden gehouden. Men was erbij betrokken en wist zeker wat er aan de hand was. Men probeerde het op te lossen, maar dat is niet gelukt. Bij dat alles was een sterk oog voor de dader, eigenlijk niet voor het slachtoffer. Wat je daar ook van mag vinden. [...] Ook de gezagsfunctie van priesters speelde een rol. Sommigen konden niet gelóven dat priesters de fout in waren gegaan.”

Volgens Deetman was er binnen de kerk sprake van een verbrokkelde cultuur. De bisdommen informeren elkaar niet altijd. Als het kan vertel je niets aan collega’s, aldus Deetman.

‘Pijnlijk rapport voor kardinaal Simonis’

Onderzoeksjournalist Joep Dohmen, die voor NRC Handelsblad schrijft over het seksueel misbruik binnen de R.K. kerk, over het rapport:

“Voor één kerkbestuurder in het bijzonder is het rapport pijnlijk: kardinaal Simonis. Hij oogstte brede maatschappelijke kritiek met zijn uitspraak Wir haben es nicht gewusst bij het tv-programma Pauw & Witteman. Simonis zei slechts tien zaken in zijn achtendertig jarige carrière als kerkbestuurder op zijn bureau te hebben gehad. Al die zaken had hij ‘zorgvuldig’ afgehandeld. De onderzoekscommissie deed nauwgezet onderzoek en concludeert dat Simonis als bisschop van Rotterdam en later als aartsbisschop van Utrecht niet altijd zorgvuldig handelde. Zo drukte hij de wijding door van priesters ‘die ongeschikt bleken en zich aan misbruik overgaven’. Ook bezorgde hij ontspoorde en soms veroordeelde priesters nieuwe aanstellingen. Dat deed ook de opvolger van Simonis in Rotterdam, monseigneur Bär, die volgens de commissie ‘opmerkelijk veel’ homoseksuele jongemannen tot priesters wijdde.”

Het seksueel misbruik was bekend binnen de Katholieke Kerk, maar adequaat optreden bleef uit, evenals voldoende aandacht voor de slachtoffers. Dat blijkt uit archiefonderzoek bij zeven bisdommen en zestien congregaties en ordes. Van hulp of nazorg is weinig gebleken.

Deetman: dit is een vorm van geweld

Er zijn 800 daders geïdentificeerd, 105 personen zijn nog in leven. De commissie heeft zich niet de vraag gesteld wie consequenties moet trekken op basis van dit rapport:

“Wie de schoen past trekke ‘m aan. Ik sta niet in de schoenen van de minister. Dit is een vorm van geweld. Als je de verhalen hoort van de slachtoffers hoe het soms gegaan is. Dat is geweld. Wat is er met onze samenleving aan de hand dat we er niet meer van willen weten en geen grondig onderzoek doen? Dat leidt in feite tot aantasting van de kwaliteit van de samenleving.”

‘Seksueel misbruik breed maatschappelijk probleem, maar specifiek bij katholieke instellingen’

De commissie wijst er met nadruk op dat seksueel misbruik van minderjarigen een breed maatschappelijk probleem was en is, dat niet beperkt is tot de Rooms-Katholieke Kerk. Toch concludeert de commissie dat er “een specifiek probleem” was in de katholieke kindertehuizen, kostscholen, weeshuizen, internaten en seminaries. De kans om ongewenst seksueel benaderd te worden was voor kinderen in katholieke instellingen groter dan voor kinderen daarbuiten.

De kans op seksueel misbruik was met ongeveer 22 procent dubbel zo groot voor minderjarigen in een instelling als het landelijk gemiddelde van 9,7 procent. Er is geen ‘betekenisvol verschil’ tussen instellingen met en zonder katholieke signatuur. Voor deze schatting heeft de commissie een grootschalig onderzoek gedaan onder bijna 35 duizend Nederlanders van veertig jaar en ouder.

NRC-journalist Joep van Dohmen gisteravond bij Pauw & Witteman:

Update 12.29: Tien van de elf geanonimiseerde meldingen van misbruik in de katholieke kerk zijn volgens het OM verjaard, meldt persbureau Novum. De andere melding betrof het hoge aantal sterfgevallen in de katholieke psychiatrische inrichting Sint Joseph in het Limburgse Heel waar Deetman tijdens zijn archiefonderzoek op stuitte. Ook die zaken zijn verjaard, maar het OM stelt niettemin een strafrechtelijk feitenonderzoek in vanwege de omvang en impact van de kwestie.