De glazen bol is stuk

De oude Egyptenaren hadden hun sterrenwichelaars. Wij hebben het Centraal Planbureau. Dat CPB bezorgde Nederland een rolberoerte: we zitten in een recessie, en het wordt volgend jaar niks met die economische groei. Het was mooi georkestreerd met de toch al sluimerende plannen van de regering om nog eens 5 miljard extra te bezuinigen. ‘Objectief’ bewijs dat verder snijden in cultuur, onderwijs of pensioenen hoognodig is.

Waarom wordt er eigenlijk zoveel waarde gehecht aan de voorspellingen van het CPB? Ze zitten er namelijk nogal eens naast. In september 2008 voorspelde het CPB een groei van 1,25 procent voor 2009. De Nederlandse economie kromp uiteindelijk met 3,5 procent. Gemiddeld is de voorspelfout zo’n 1 procent, wat ook ongeveer de bandbreedte is waarmee de economische groei varieert. Anders gezegd: een aap die een pijltje naar een bord met groeicijfers uit het verleden gooit doet het net zo goed.

Het is ook niet zo raar dat ze er zo’n potje van maken. Economie is niet te voorspellen. Het is het klassieke voorbeeld van een chaotisch systeem. Dat wil niet zeggen dat het een bende is, maar dat heel kleine veranderingen enorme gevolgen kunnen hebben. De bekende vleugelslag van een vlinder in de Amazone die een storm in Noord-Amerika veroorzaakt.

Die metafoor komt uit het weer, een ander systeem met een chaotisch karakter. Het voorspellen van het weer is daarentegen kinderspel vergeleken met het voorspellen van de economie. De voorspellingen van Erwin Kroll of zelfs Piet Paulusma zitten er doorgaans vrij dicht op. Maar waar een foute weersvoorspelling bij de Nederlander nogal voor wat opwinding zorgt, laten we de wichelroede lopende economen voor wat het is. Sterker nog, zij staan in veel hoger aanzien en krijgen veel meer betaald.

Bij banken zitten mannen met kleurpotloden en liniaal aandelenkoersen te voorspellen – dat heet technische analyse – en verkopen hun advies voor veel geld aan klanten. Iedere dag mag de Nostradamus van de economie, Cees de Kort, op BNR vertellen hoe de wereld naar de verdoemenis zal gaan. Ook op tv doen de mannen met de glazen bol de laatste tijd zo ongeveer dagelijks hun kunstje. Onze zucht naar het willen voorspellen wat niet te voorspellen valt lijkt eindeloos. En van alle tijden. Waarom is dat toch?

Het is een bijproduct van onze evolutie. Ooit boden resultaten uit het verleden wel degelijk garantie voor de toekomst. Iedere morgen komt de zon weer op. Iedere winter wordt het koud. Iedere keer dat ik zaadjes in de grond stop groeien er gewassen. We hebben de wereld ermee leren beheersen.

Dat tijdperk is ten einde. Wen er maar aan.

Victor Lamme