Chiracs schuld

Chirac is schuldig bevonden aan corruptie. Die uitspraak kwam als een verrassing.

Het is de eerste keer dat een Franse ex-president is veroordeeld.

Former French President Jacques Chirac attends the awards ceremony for the Prix de la Fondation Chirac at the Musee du Quai Branly in Paris November 24, 2011. The Chirac Fondation presents an award to individuals who work at preventing conflicts in the world. REUTERS/Charles Platiau (FRANCE - Tags: POLITICS) Reuters

Een excessieve straf voor een oude, zieke man of een overwinning voor de Franse justitie? De reacties op de veroordeling van voormalig president Jacques Chirac (79) verliepen gisteren langs vertrouwde politieke breuklijnen. Zijn medestanders en partijgenoten op rechts vonden de straf streng en zwaar, linkse partijen waren vooral blij dat er eindelijk, ook al was het ruim vijftien jaar na de feiten, recht was gesproken.

„Als u Chirac veroordeelt, dan zegt u eigenlijk dat het land veertien jaar lang is geleid door een kleine, onbetrouwbare boekhouder”, had een van zijn advocaten tijdens het proces nog aangevoerd ter verdediging. Maar de rechter bleek niet onder de indruk van dat argument, dat nu als een boemerang terugkeert in het kamp-Chirac. De rechter veroordeelde Chirac gisteren tot twee jaar voorwaardelijke gevangenisstraf, terwijl zijn medebeklaagden werden vrijgesproken of maximum drie maanden voorwaardelijk kregen.

Voor de rechter was het duidelijk: Chirac was als burgemeester van Parijs (1977 tot 1995) verantwoordelijk voor het organiseren van een fraudesysteem met fictieve banen. Personeelsleden die werden betaald met overheidsgeld werkten eigenlijk voor Chiracs RPR, of waren druk met de voorbereiding van zijn campagne voor de presidentsverkiezingen van 1995. Chirac werd schuldig bevonden aan verduistering van overheidsgeld en misbruik van vertrouwen.

Die uitspraak kwam gisteren als een verrassing. Vanaf het moment dat duidelijk werd dat Chirac afwezig mocht blijven op zijn eigen proces wegens zijn wankele gezondheid, was de media-aandacht voor het proces als een pudding in elkaar gezakt. Bovendien had het Openbaar Ministerie om een vrijspraak gevraagd en had de stad Parijs al een minnelijke schikking getroffen met de UMP, de opvolger van de RPR. En er leek een soort stilzwijgende overeenkomst te bestaan onder de politieke elite: een ex-president die veroordeeld wordt, dat lijkt toch redelijk onwaarschijnlijk, en slecht voor het imago van de republiek. De zaak zou beslist met een sisser aflopen, dacht ook menig waarnemer. Maar gisteren schreef een rechter dus geschiedenis: het is wel mogelijk om een ex-president een celstraf op te leggen, al is het dan voorwaardelijk. Chirac liet gisteren weten niet in hoger beroep te gaan, al vindt hij de veroordeling onterecht.

Over het imago van het land werd in Frankrijk gisteren weinig gediscussieerd, al werd herhaaldelijk gezegd dat het land wel degelijk beschikt over onafhankelijke rechters, die het aandurven een ex-president te veroordelen. Voor Eva Joly, zelf een voormalig onderzoeksrechter en nu presidentskandidaat voor de groene partij EE-LV, bewijst de veroordeling de noodzaak voor een sterke en onafhankelijke justitie en voor het behoud van onafhankelijke onderzoeksrechters, een systeem dat president Sarkozy wil afschaffen.

Joly riep Chirac op om ontslag te nemen uit de Grondwettelijke Raad, waar hij als ex-president zitting in heeft. Voor die taak ontvangt hij een maandelijkse vergoeding van 12.000 euro, bovenop zijn samengesteld pensioen van bijna 20.000 euro.

Ook de socialistische presidentskandidaat François Hollande zei tevreden te zijn dat er eindelijk recht was gesproken in deze lang slepende affaire. Voor Hollande is het een duidelijk signaal dat niemand boven de wet staat of zich straffeloos kan wanen. Zowel president Nicolas Sarkozy als premier François Fillon onderstreepte de ‘grote verdiensten’ die Chirac heeft gehad voor het land. Volgens Fillon zal de veroordeling niets veranderen aan de warme gevoelens die veel Fransen koesteren voor hun voormalige president. Kort na zijn presidentschap bleek Chirac de populairste ex-president ooit.

Maar ondanks zijn populariteit bij veel Fransen is Chirac na zijn presidentschap nauwelijks invloedrijk geweest, ook al omdat hij binnen de UMP een rivaal was van Sarkozy. Bij zijn meest recente publieke optreden eind november maakte hij een erg verwarde indruk en herkende hij enkele nieuwe ministers niet.

Frankrijk voelt wel mee met de mens Chirac, maar zijn politieke imago is definitief bezoedeld door de veroordeling wegens corruptie. Bovendien werd in de aanloop naar het proces ook herinnerd aan andere zaken die nooit werden opgehelderd.

Over één ding was Frankrijk het gisteren eens: de veroordeling komt rijkelijk laat, ruim vijftien jaar na de feiten. Partijgenoten van Chirac legden de schuld hiervoor bij een traag werkende Justitie. Maar Chirac zorgde er zelf voor dat hij als president niet vervolgd kon worden, en probeerde vanaf 2007 met juridische spitstechnologie zijn proces telkens uit te stellen. Zowel de PS als EE-LV wil daarom een versoepeling van de onschendbaarheid van de president.