Protesteren in geest Sacharov

Soms heeft het burgerlijke verzet tegen een autoritair en verstikkend regime een gezicht. De kernfysicus Andrej Sacharov (1924-1989) was tijdens de Koude Oorlog een personificatie van democratisch fatsoen dat zich teweerstelde tegen communistische brutaliteit. Soms wordt het verzet niet gesymboliseerd door één mens maar door de massa.

Vandaar dat het Europese Parlement gisteren, zoals elk jaar op zijn sterfdag, de Sacharovprijs uitreikte aan voortrekkers van de Arabische lente. Het Europarlement stond daarin niet alleen. De ‘protesterende’ burger, die afgelopen jaar het geweld van de regimes in Tunesië, Egypte, Jemen, Libië, Syrië, Rusland en elders trotseerde, is bovendien door het weekblad Time uitgeroepen tot ‘person of the year’.

Beide eervolle vermeldingen doen recht aan het jaar 2011. Hoe de Arabische en Russische seizoenen ook aflopen, overal hebben massa’s mensen zich laten gelden als individuele burgers die zich niet meer als onderdanen willen laten koeieneren.

Iedereen die de begrippen vrijheid en democratie serieus neemt, zou het brede anti-autoritaire protest ten minste het voordeel van de twijfel moeten gunnen.

Met haar provocatieve gedrag gisteren in het Europarlement, waar de fractie van PVV demonstratief bleef zitten toen de prijs werd overhandigd, heeft Wilders’ partij dan ook op een onfatsoenlijke manier laten blijken dat ze geen respect opbrengt voor ándere mensen die voor hun vrijheid opkomen.

Dat gold ook voor de regimes waartegen Arabieren en Russen dit jaar te hoop liepen. Die regimes voelen zich katten in het nauw, omdat ze geen greep hebben op de nieuwe sociale media. Met gemanipuleerde staats-tv en kranten bereiken ze in het ICT-tijdperk alleen nog maar de ouderen. De generaties onder de 60 jaar communiceren, naarmate de persbreidel toeneemt, steeds meer via mobiele telefonie en internet.

Via Facebook, V-kontakte en andere media worden er grote groepen gemobiliseerd. En als die hun angst voor repressie verliezen, wordt een menigte een massa. Wanneer die massa zich niet laat wegvegen door de ordetroepen of knokploegen ontstaan er nieuwe politieke feiten. Het is zoals elke politieman weet: 5.000 burgers sla je uiteen, tegenover 50.000 hou je je afzijdig en bij 500.000 mensen loop je over en kies je hun kant.

Dat wil niet zeggen dat de gisteren gelauwerde protesterende burger ook altijd een duurzame maatschappelijke omwenteling afdwingt. In Egypte heeft de ‘lente’ een president verdreven, niet het systeem. In Rusland, waar Poetin zich quasidemocratisch gedraagt, is het proces nog maar net begonnen. De ‘straat’ dwingt alleen een machtswisseling af als ze een wig drijft in de regerende toplaag. De ‘massa’ kan alleen een systeemverandering realiseren als ze alternatieve mensen en ideeën heeft. Maar dat alles begint hoe dan ook bij de burger.