Nieuwe werklozen krijgen het moeilijk

We zitten middenin een nieuwe recessie. En de gevolgen daarvan zijn het eerst zichtbaar op de arbeidsmarkt. De werkloosheid in Nederland is met 455.000 werklozen nu nog relatief laag, zeker in vergelijking met andere Europese landen. Maar volgens de voorspellingen van het Centraal Planbureau (CPB) komen er volgend jaar 90.000 werklozen bij.

Nu deed het CPB tijdens de vorige crisis ook sombere voorspellingen over de arbeidsmarkt, die lang niet allemaal uitkwamen. Maar dit keer zou het onderzoeksbureau wel eens gelijk kunnen krijgen. De uitgangssituatie is nu anders dan in de vorige crisis. In 2008 was de arbeidsmarkt zeer krap: werkgevers hadden de grootste moeite om hun vacatures gevuld te krijgen. Bedrijven hadden bovendien voldoende vet op de botten om hun personeel vast te houden, zelfs toen er door de economische crisis niet genoeg werk was voor iedereen.

Dat vet is er nu af. Bedrijven als NXP, De Telegraaf Media Groep, Logica en TomTom kondigden de afgelopen weken forse reorganisaties aan, waarbij honderden banen verdwijnen.

De nieuwe werklozen gaan het niet gemakkelijk krijgen. De regels om een uitkering te houden worden strenger, als het aan Minister Kamp (Sociale Zaken, VVD) ligt. Wie werkloos is en in Groningen woont, maar een baan kan krijgen in Schiedam, zal moeten verhuizen. Op straffe van verlies van zijn uitkering. In de Tweede Kamer noemde de minister dit gisteren als voorbeeld voor zijn nieuwe no nonsense-beleid. Tijdens het begrotingsdebat hield hij een pleidooi voor een cultuuromslag in het denken over uitkeringen en werkloosheid. Kern van zijn boodschap: wie niet kán werken, wordt verzorgd. Maar wie aan de slag kan, moet elke baan aanpakken, vindt Kamp. „Als je werkloos bent en er elders een baan beschikbaar is, ben je op grond van de Werkloosheidswet gehouden om die baan te accepteren.”

De Nederlandse arbeidsmarkt staat er volgens Kamp helemaal niet zo slecht voor. Van de 90.000 werklozen die er volgens het CPB bijkomen, is een groot deel volgens Kamp nieuw op de arbeidsmarkt. Zoals scholieren die hun studie hebben beëindigd, of ouderen die weer aan de slag willen. Werkloosheid onder jongeren kan volgens Kamp komen door verkeerde studiekeuzes. Betere begeleiding bij die keuze kan dan uitkomst bieden. Wie een baan zoekt, moet voortaan bovendien ‘sociaal aanvaardbaar gedrag’ vertonen. Sollicitanten moeten zich dus „netjes gedragen” en moeten zich „fatsoenlijk kleden”.

Volgend jaar komt het ministerie van Sociale Zaken met het ‘Wetsvoorstel inzake aanscherping naleving arbeidsverplichtingen’ waar al deze aanbevelingen instaan. Wie vervolgens door eigen schuld niet aan een baan komt, verliest zijn uitkering, waarschuwde Kamp alvast.

Bij oppositiepartijen PvdA en GroenLinks vond Kamp gisteren weinig gehoor. Zij willen veel liever nú iets doen aan de dreigende werkloosheid in plaats van strenge maatregelen invoeren. Beide partijen pleitten voor invoering van de deeltijd-WW (net als in de vorige crisis) en een megabanenplan om de ergste gevolgen van de recessie op de arbeidsmarkt te beperken. Maar een maatregel als deeltijd-WW is volgens Kamp alleen zinvol bij een korte crisis en een snel herstel. De inzet van deeltijd-WW heeft tijdens de vorige crisis de werkloosheid met hooguit 0,2 procent verlaagd, terwijl de kosten hoog waren. In plaats daarvan steekt Kamp zijn energie liever in de aanpak van de huidige groep niet-werkenden. Zoals de bijstandsfraude die „altijd aangepakt moet worden” en de herkeuring van de 200.000 Wajongers (jonggehandicapten). Want die vormen volgens de minister het echte drama op de arbeidsmarkt.