Mickey Mouse, geregistreerd wapenbezitter

Het debat over illegaal wapenbezit laait op in België na de schietpartij in Luik.

Hoe kon de eerder veroordeelde dader aan grof geschut komen?

Nordine Amrani (33), die gisteren drie mensen doodde toen hij in het centrum van Luik granaten gooide en met een machinegeweer schoot, stond bekend als een wapenfreak. Bij eerdere huiszoeking vond de politie een tiental wapens, waaronder kalasjnikovs en een raketwerper, en zo’n tienduizend onderdelen van wapens die Amrani, lasser van beroep, zelf in elkaar kon zetten.

Hoe makkelijk zijn dit soort wapens te krijgen in België, dat bekend staat als een wapenwalhalla?

„Op legale wijze is dat bijna niet te doen sinds de aanscherping van de wapenwet in 2006”, zegt Nils Duquet, een wapenonderzoeker van het Vlaams Vredesinstituut. Aanleiding voor de aanscherping waren de racistische moorden in Antwerpen in 2006. De 18-jarige Hans Van Themsche kocht zonder vergunning een jachtgeweer in een wapenwinkel en schoot op klaarlichte dag een meisje van twee en haar Malinese oppas dood.

Sinds de nieuwe wet moet je een vergunning hebben om een wapen te bezitten. Alleen jagers, sportschutters, politieagenten en verzamelaars kunnen zo’n vergunning krijgen. Ze moeten wel aan strenge voorwaarden voldoen: ze mogen geen strafblad hebben en ze moeten lichamelijk en psychisch in orde zijn.

Het aantal vuurwapenbezitters is sindsdien gehalveerd, maar het illegale wapenbezit en de illegale handel zijn volgens politiecijfers verdubbeld.

„De wapens die Amrani had, zijn verboden”, zegt Duquet. „Hij moet ze dus op illegale wijze hebben verkregen en daarvoor heb je connecties nodig in het criminele circuit. Het is duidelijk dat hij die had: hij hield zich op in het drugsmilieu.”

Maar volgens Jan Roegiers, parlementslid voor het Vlaamse sociaal-democratische sp.a dat al jaren pleit voor strengere wetgeving en betere opsporing, heb je helemaal geen connecties nodig. „Een collega parlementslid heeft onlangs een poging gedaan om een kalasjnikov te kopen. Binnen een halve dag had hij er een in zijn bezit. Met een beetje surfen op internet kom je heel ver. Afgelopen maandag nog werd een lid van de extremistische moslimsbeweging Sharia4Belgium opgepakt omdat hij een kalasjnikov op eBay aanbood.”

De omvang van de illegale wapenhandel is onduidelijk, maar volgens Roegiers zijn er aanwijzingen dat de zwarte markt „gigantisch” is. Dat komt door de centrale ligging van België met veel buurlanden, havens en luchthavens.

De wapens op de zwarte markt komen vooral uit Oost-Europa en de Balkan. Roegiers: „Er wonen relatief veel Albanezen en mensen uit voormalig Joegoslavië in België. Zij gaan in de zomer op vakantie naar hun land van herkomst, waar ze gemakkelijk aan wapens kunnen komen. Handelaren nemen ze in kleine aantallen mee achter in hun kofferbak.”

Een aanwijzing voor het omvangrijke illegale circuit is dat criminelen steeds vaker vuurwapens gebruiken. Het aantal incidenten is de afgelopen jaren verdubbeld van 114 in 2008 naar 224 in 2009. Vooral het gebruik van automatische wapens, zoals uzi’s en kalasjnikovs, neemt toe: 57 incidenten in 2007 en 114 in 2009. Vorig jaar werd België opgeschrikt door een serie overvallen met kalasjnikovs, terwijl dit soort zware wapens in principe niet nodig is om een overval te plegen.

„Sterker nog, ze zijn eerder contraproductief”, zegt Duquet. „Want het is veel moeilijker om ermee te richten. Maar kalasjnikovs zijn een statussymbool. Bovendien hebben ze een afschrikkende werking. Als je ereen bank mee binnenloopt, weet je zeker dat mensen gaan liggen.”

Het vuurwapenprobleem is vooral groot in Wallonië, waar veel meer mensen een vuurwapen bezitten: 9,3 procent van de Walen, tegenover 3,4 procent van de Vlamingen. De streek rond Luik heeft van oudsher een speciale relatie met vuurwapens. Sinds de Middeleeuwen worden er in de stad vuurwapens gemaakt en nog steeds: FN Herstal is een van de grootste wapenfabrieken ter wereld, en eigendom van de Waalse overheid.

Zowel Duquet als Roegiers verwachten dat het debat over vuurwapens zal oplaaien na de schietpartij in Luik. Roegiers hoopt dat de politiek zal inzetten op betere opsporing. „Nu is het vaak toeval als er een handelaar wordt gearresteerd. De politie ziet vuurwapens vooral als bijvangst.”

Ook moet de registratie veel beter, vindt Roegiers. „Nu wordt de import en export van vuurwapens beheerd door de regionale overheden Vlaanderen en Wallonië. Zij geven vergunningen en doen de registratie. Die gegevens dragen ze over aan het federale Centrale Wapenregister. Maar tussen dit register en de regionale overheden is nauwelijks overleg. Tekenend is dat in het register nog steeds wapenbezitters staan geregistreerd onder de naam Mickey Mouse.”

    • Toon Beemsterboer