Het ziekenhuis kan beter

Zorgondernemer Loek Winter pleit voor meer armslag voor private investeerders in de zorg. „Ik wil laten zien dat het beter kan.”

Europa, Nederland, Bussum, 07-02-2009 Loek Winter,General manager DC|Groep, Entrepreneur, ZBC, Diagnostic Centres, Privatisation Hospital at medical Director at Medisch Centrum Jan van Goyen Amsterdam Foto: Evelyne Jacq

Ziekenhuizen die winst maken, roepen veel weerzin op: Amerikaanse toestanden, verschraling van zorg en op winst beluste investeerders die er met premiegeld vandoor gaan.

Toch mogen ziekenhuizen binnenkort winst aan kapitaalverschaffers uit gaan keren. Minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) stuurt wellicht nog voor Kerst een wetsontwerp naar de Tweede Kamer dat dit mogelijk maakt. Voor haar een logisch gevolg van de commerciële evolutie die zich in de zorg voltrekt.

Het kán een uiterst lucratieve bedrijfstak zijn: er gaat jaarlijks 63,5 miljard euro in omgaat (waarvan 20 miljard voor de ziekenhuizen) en de vraag naar zorg is gegarandeerd.

De linkse oppositie, aangevoerd door de PvdA, heeft zich altijd verzet tegen de ‘vercommercialisering’ van de zorg. Oud-PvdA-leider Wouter Bos vergeleek private investeerders al met gevaarlijke apen. Hij wilde – toen hij nog geen consultant in de zorg was – de oprukkende marktwerking een halt toeroepen.

„De markt gedraagt zich soms als een Bokito”, meende Bos. „Je kunt heel lang denken dat je hem onder controle hebt, maar op een dag doet hij toch wat zijn reflexen hem ingeven. Uiteindelijk geeft een hele brede diepe greppel meer zekerheid dan een goede dompteur.”

Loek Winter (52) van de MC Groep vindt de weerzin tegen privaat geld en winstuitkeringen in de zorg misplaatst. Hij is de bekendste zorgondernemer in Nederland, ‘redder’ van de IJsselmeerziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord, die bijna failliet waren. Hij kon ze voor 5 miljoen euro kopen. De overheid trok de geldbuidel om de schulden weg te werken.

In minder dan een jaar tijd zette Winter naar eigen zeggen een verlies van 12 miljoen euro om in een winst van 3 miljoen euro. Volgens hem het beste bewijs dat de zorg behalve premiegeld, ook privaat geld van investeerders nodig heeft.

Winter heeft de smaak te pakken. Hij wil nu de noodlijdende antroposofische zorggroep Zonnehuizen (meer dan twintig vestigingen) overnemen. Als dat lukt is het een primeur: voor het eerst een commerciële eigenaar voor een instelling in de geestelijke gezondheidszorg.

Hoe heeft u de IJsselmeerziekenhuizen ook efficiënter gemaakt?

„Er werkten te veel mensen en sommigen functioneerden niet. Ook specialisten. We hebben gesaneerd, zonder gedwongen ontslagen overigens. We hebben veel slecht gebruikte apparatuur en informatietechnologie weggedaan. En we zijn delen van onze gebouwen gaan verhuren. Dit alles heeft betere zorg opgeleverd en ook een forse bezuiniging.”

Welk probleem lossen private investeerders in de zorg eigenlijk op? Het gaat toch al tijden goed zonder hen?

„Voor innovaties heb je privaat geld nodig. De vergrijzing en schaarste aan personeel vragen om forse investeringen in technologische en logistieke innovaties. Die komen niet van de grond zonder privaat kapitaal. Daarnaast is het eigen vermogen van ziekenhuizen belabberd. Zij hebben maar beperkte mogelijkheden om dat op te bouwen. Met private kapitaalverschaffers kunnen ze hun vermogenspositie verbeteren. Het economisch tij zit ook niet mee. De onzekerheid van ziekenhuizen neemt toe. Banken stellen steeds hogere eisen als zij bijvoorbeeld een lening willen voor nieuwbouw. Private investeerders kunnen helpen.”

Die stellen vaak nog hogere eisen?

„Ja, maar in ruil voor betrokkenheid. Banken hebben alleen een passieve rol, investeerders zijn aandeelhouders met zeggenschap. Aandeelhouders eisen slagkracht en kunnen zorginstellingen dynamischer en innovatiever maken. Nu zijn ziekenhuizen stichtingen die niet klantvriendelijk zijn. Het zijn politieke systemen. Beslissingen van ziekenhuizen zijn niet gebaseerd op rationeel gedrag, maar op politieke krachten. Een voorbeeld: ziekenhuizen waar urologen een sterke machtspositie hebben, kopen een Da Vinci Robot, voor een exorbitant bedrag van anderhalf miljoen euro. Deze hightechapparaten voor kijkoperaties zijn over vijf jaar niets meer waard. Nu zijn er maar liefst zestien ziekenhuizen met zo’n robot, terwijl er slechts werk is voor vier. Dat is niet efficiënt. Het is pure verspilling van premiegeld. Er wordt nog heel inefficiënt gewerkt in ziekenhuizen, in academische ziekenhuizen al helemaal. Als ik ooit mijn vinger kan leggen op een academisch ziekenhuis, dan schroef ik er zo 100 miljoen euro uit. Door te letten op de kosten. Ik noem maar iets: ziekenhuizen staan stijf van de interimmers.”

Dus u bent blij dat Schippers ziekenhuizen openstelt voor op winst gerichte investeerders?

„In theorie is haar voorstel prima, maar in de praktijk zal het niet werken. Nu mogen ziekenhuizen geen winst uitkeren aan investeerders. Het is goed dat Schippers die winstklem wil opheffen. Maar in de praktijk levert haar voorstel grote problemen op. Het zal leiden tot vermenging van publiek en privaat geld. Een ziekenhuis is opgebouwd met publiek geld, van premiebetalers. Als investeerders privaat kapitaal naar zo’n publiek ziekenhuis brengen, krijg je een onontwarbare kluwen. Rendement vragen over iets dat in het publieke domein is opgebouwd, is onmogelijk. Dat moet je niet willen.”

Hoe heeft u dat geregeld in de IJsselmeerziekenhuizen?

„Investeringsmaatschappij Sequoia en ik zijn beide voor de helft eigenaar. Ik heb destijds in een accountantsrapport de waarde van de IJsselmeerziekenhuizen laten vaststellen. Zij hadden geen goodwill, maar badwill. Dat hebben we afgerekend met het publieke domein. Daarmee zijn deze ziekenhuizen in hun geheel overgegaan naar het private domein. Daardoor is het overzichtelijk. Als we dat niet hadden gedaan, was er een hele onduidelijke situatie ontstaan. Die dreigt nu in alle ziekenhuizen met het voorstel van Schippers. Stel dat we één miljoen euro steken in een ziekenhuis dat een omzet heeft van 50 miljoen en dat verlies lijdt. Welk rendement krijg ik dan? De uiteindelijke winst van het hele ziekenhuis of alleen het rendement over dat ene miljoen? Je krijgt enorm ingewikkelde accountantsverklaringen. Ik vind daarom dat er een ander wetsvoorstel moet komen. Daarin zou moeten staan dat zolang ziekenhuizen stichtingen zijn, ze geen winst uit kunnen keren. Ze zouden het alleen mogen als ze een besloten vennootschap zijn. In één stichting publiek en privaat geld hebben, gaat niet werken.”

Schippers moet dus aangeven wie wanneer eigenaar van een ziekenhuis is?

„Ja. Een ziekenhuis is nu publiek eigendom, omdat het uit premiegeld is opgebouwd. Ik zou zeggen dat het ministerie van Volksgezondheid er eigenaar van is. Als de overheid haar eigendom afbouwt en verkoopt aan private partijen, kan Volksgezondheid met dat geld andere dingen doen. De nieuwe eigenaren hebben dan de vrijheid met het ziekenhuis te doen wat ze willen. Private investeerders die winstuitkeringen willen, moeten afrekenen met de publieke sector. Er ontstaat dan een privaat stelsel in de ziekenhuiszorg. Specialisten en privéklinieken zijn al volop aan het ondernemen. Deze zelfstandige behandelcentra zijn niet opgebouwd met premiegeld, maar met privaat geld. Zij keren nu al winst uit. Dat mag omdat zij in dat private domein zitten. In die centra gaat jaarlijks al 340 miljoen euro om, waar investeerders rendement uit halen. Niemand die daar over klaagt. Er wordt allang winst gemaakt in de zorg. Ook door apothekers, zorgverzekeraars en toeleveranciers van ziekenhuizen. Dit kabinet introduceert alleen een nieuw soort winst: winst als beloning voor risicovolle investeringen in ziekenhuizen.”

Keren de IJsselmeerziekenhuizen u straks ook winst uit?

„Het zijn nu nog stichtingen, maar wij vormen ze in 2013 om tot besloten vennootschappen. Dan zijn de eigendomsrechten beter geregeld. En juridisch kunnen ze dan ook dividend uitkeren. Maar dat duurt nog minstens vijftien jaar, want daar heb je niet alleen een positief resultaat, maar ook een positief eigen vermogen voor nodig. Nu is dat nog negatief.”

Botst het winststreven van investeerders niet met publieke belangen als solidariteit en toegankelijkheid van ziekenhuizen?

„Ik investeer niet in de zorg om geld te verdienen. Het gaat mij erom dat we ziekenhuizen beter runnen. In de VS, Duitsland, Zweden zijn de ervaringen met privaat kapitaal goed.”

Is het wenselijk dat buitenstaanders zich bemoeien met het beleid van ziekenhuizen?

„Er zijn voldoende betrouwbare private partijen die geld willen steken in de zorg en de zorg beter kunnen maken. Maar je moet hen wel een aandeelhouderspositie geven, anders komen ze niet. Denk bijvoorbeeld aan pensioenfondsen. Die gaan niet voor het snelle rendement. Zij zien dat de vraag naar zorg verzekerd is. Het is belangrijk dat er geen cowboys komen in de zorg. Zorg is een langetermijnverhaal, alleen geschikt voor maatschappelijk betrokken ondernemerschap. Ik ben niet van plan mijn eigendom in de zorg ooit te verkopen. Ik ga met mijn ziekenhuizen mijn kist in. Ik wil een voorbeeld stellen dat het anders kan.”

U wilt er toch zelf ook beter van worden?

„Ik doe het louter om te laten zien dat het beter kan. En natuurlijk om er over vijftien jaar aan te verdienen. Als mijn kinderen de zaak verkopen, wil ik geen Kamervragen. Als de waarde nu groeit, komt het rendement ons toe. Wij hebben een risicovolle investering gedaan. Als de overheid had willen meeprofiteren, had zij aandeelhouder moeten worden.”

Hoe zijn uitwassen te voorkomen?

„Door een heel strak toezicht te regelen. Net als bij beursgenoteerde bedrijven. Natuurlijk is altijd twee procent een oplichter, maar oplichters zijn er nu ook.”

Vindt u dat de hele gezondheidszorg geprivatiseerd moet worden?

„Het grootste deel ja. Dat is geen noodzakelijke zorg. Dermatologie bijvoorbeeld is niet echt nodig, maar optioneel. tien of twintig procent van de gezondheidszorg moet publiek blijven. Dat is zorg waarvan men vindt dat iedere Nederlander er toegang toe moet hebben. Die zorg heeft net als het rioolstelsel een systeemfunctie. Denk aan de eerste hulp, verloskunde, traumatologie. Daar moet de overheid zich mee blijven bemoeien.”

Om hun winsten op te krikken zullen investeerders alles proberen om de omzet van ziekenhuizen te verhogen en niet-lucratieve zorg af te stoten. Zullen ze ziekenhuizen niet aansporen onnodige zorg te gaan leveren, patiënten allerlei screenings aan te bieden, onzinpoli’s te openen?

„Dat is een probleem. Wij zeggen dat we twintig procent meer zorg kunnen leveren voor hetzelfde geld. Alleen is het wel zo, dat als ik het beter en klantvriendelijker doe, ik ook meer patiënten trekt. De vraag is hoe je dat oplost. Privatisering zal de zorg niet redden. De vraag is: hoe kun je de groeiende behoefte aan zorg beteugelen? Je moet een drempel opwerpen. Ik denk dat de politiek een hogere eigen bijdrage voor patiënten in moet voeren.”

Hoe heeft de omzet zich ontwikkeld in de IJsselmeerziekenhuizen?

„Die is met 30 procent gestegen sinds onze overname. Gemiddeld steeg de omzet van ziekenhuizen met 7,3 procent.”

Als investeerders winst krijgen van ziekenhuizen, profiteren burgers daar niet van. De opbrengst zou toch naar de premiebetaler moeten gaan?

„Het moet én én zijn. De premie moet betaalbaar blijven en aandeelhouders moeten beloond worden.”

Critici zeggen dat uw plannen leiden tot tweedeling in de zorg. Als de overheid zich terugtrekt zullen armen zich straks minder zorg kunnen veroorloven dan rijken.

„Onzin. Ik doe al bijna twintig jaar private investeringen, bijvoorbeeld in diagnostische centra. Daar is geen tweedeling door ontstaan. De toegankelijkheid van zorg is er juist door toegenomen. Mensen zijn er alleen maar beter van geworden.”

Antoinette Reerink