Een algemeen verbindend cao, da's toch ouderwets ?

Is het opleggen van collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) aan werknemers en werkgevers nog van deze tijd? Die vraag klonk deze week in de Tweede Kamer bij de begrotingsbehandeling van het ministerie van Sociale Zaken.

Voor regeringspartij VVD en gedoogpartner PVV is het antwoord duidelijk: nee. Minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) moet cao’s niet meer ‘algemeen verbindend verklaren’. Met andere woorden: de minister moet de cao’s, die vakbonden en werkgevers uitonderhandelen, niet meer opleggen aan alle werknemers en werkgevers in een sector.

Regeringspartij CDA is tegen afschaffing van het algemeen verbindend verklaren, kortweg AVV genoemd. Maar Kamerlid Eddy van Hijum wil wél meer maatwerk. Drie vragen over cao’s.

1Waarom is de cao een politieke kwestie?

Vakbonden vertegenwoordigen steeds minder werknemers. Toch maken de bonden afspraken met werkgevers over loon en arbeidsvoorwaarden, die vervolgens voor iedereen gelden. Dat wringt.

PVV-Kamerlid Ino van den Besselaar stelde voor cao’s uitsluitend nog algemeen verbindend te verklaren als de vakbonden een meerderheid van de werknemers in een sector achter zich weten te scharen. Hoe de bonden dat voor elkaar krijgen, „is aan de bonden”. Van Hijum onderschrijft de intentie om het draagvlak onder cao’s te verbreden. Hij vindt dat het poldermodel „bij de tijd” moet worden gebracht.

2Hoe belangrijk zijn cao’s?Er zijn 7,5 miljoen werknemers. Van hen werkten er in 2010 6,4 miljoen onder een cao. Ter vergelijking: 1,9 miljoen mensen zijn lid van een bond. Opvallend is dat weinig cao’s algemeen verbindend worden verklaard: 92 van de 688. Slechts 728.000 werknemers vallen daaronder. De AVV wordt vooral aangevraagd in bedrijfstakken met kleine bedrijven.

Het idee achter het opleggen van cao’s is dat werkgevers zo niet concurreren op arbeidsvoorwaarden. Nadeel: bedrijven zitten in een keurslijf. Zo is in de bouw een loonstijging afgesproken, terwijl bedrijven vechten om te overleven, aldus VVD-Kamerlid Malik Azmani.

3Wat gaat er veranderen?Hoe de regering het poldermodel wil vernieuwen, is nog niet duidelijk. Werknemers laten stemmen over het onderhandelingsresultaat van de vakbonden is omstreden. Werkgevers vinden zo’n stemming omslachtig en „gedoe”. De discussie werd gisteren uitgesteld tot begin 2012. Dan komt Kamp met een voorstel dat het makkelijker voor bedrijven maakt om ‘dispensatie’ aan te vragen van de cao.

Het kabinet en de Tweede Kamer zijn geneigd de inhoud van cao’s vaker te sturen. Een meerderheid in de Tweede Kamer vindt dat Kamp cao’s alleen algemeen verbindend mag verklaren als daarin afspraken staan over banen voor mensen met een arbeidsbeperking, bijvoorbeeld.

Marike Stellinga

    • Marike Stellinga